Tasavvuf, Osmanl? Devleti’nin K?lcal Damarlar?na Kadar ??lemi? Bir Kurumdur
Diyanet ??leri eski Ba?kan Yard?mc?s? ve eski ?stanbul ?l Müftüsü olan ve ?imdilerde ?stanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi ?slâmî ?limler Fakültesi Dekanl??? görevini yürüten Prof. Dr. Hasan Kamil Y?lmaz, Osmanl? Devleti’nin kurulu? mayas?nda en önemli unsurun tasavvuf oldu?unu söyledi. Antalya Mevlevihanesi ?rfan Meclisi’nin konu?u olan Y?lmaz, Osmanl? padi?ahlar? ve tasavvuf konusunda gerçekle?tirdi?i söyle?isinde, tasavvufun Osmanl? Devleti’nin adeta k?lcal damarlar?na kadar i?lemi? bir kurum
Diyanet ??leri eski Ba?kan Yard?mc?s? ve eski ?stanbul ?l Müftüsü olan ve ?imdilerde ?stanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi ?slâmî ?limler Fakültesi Dekanl??? görevini yürüten Prof. Dr. Hasan Kamil Y?lmaz, Osmanl? Devleti’nin kurulu? mayas?nda en önemli unsurun tasavvuf oldu?unu söyledi. Antalya Mevlevihanesi ?rfan Meclisi’nin konu?u olan Y?lmaz, Osmanl? padi?ahlar? ve tasavvuf konusunda gerçekle?tirdi?i söyle?isinde, tasavvufun Osmanl? Devleti’nin adeta k?lcal damarlar?na kadar i?lemi? bir kurum oldu?unu belirtti.
Osmanl? Padi?ahlar? ve Mutasavv?flar
Osmanl?’n?n kurucusu Osman Gazi’nin ?eyhi olan ?eyh Edebâli’nin evinde misafir kald??? bir gece gördü?ü me?hur rüyan?n Osmanl? Devleti’nin kurulu?unu müjdeledi?ini hat?rlatarak sözlerine ba?layan Y?lmaz, bütün Osmanl? padi?ahlar?n?n istisnas?z tasavvufa ba?l?, ?eyhlere ve âlimlere hürmetkâr olduklar?n?, hattâ ço?u padi?ah?n bir ?eyhin dervi?i ve bir k?sm?n?n da ?eyh konumunda oldu?unu örnekleriyle anlatt?.
Orhan Gazi’nin Davud Kayserî, Geyikli Baba, Abdal Musa ve Abdal Murad’a gösterdi?i hürmet ve ba?l?l???, I. Murad’?n Abdülkadir-i Geylânî Hazretlerinin soyundan gelen ?eyh Fahreddin Efendi’ye vezirlik teklif etmesi, Y?ld?r?m Beyaz?t’?n Emir Buhârî, Somuncu Baba ve Molla Fenârî ile olan münasebetleri, II. Murad’?n Hac? Bayram-? Velî’ye ba?l?l??? ve onun müridlerinden vergiyi kald?rmas?, Fatih Sultan Mehmed’in Ak?emseddin, Akb?y?k Meczub, Molla Gürânî ve ?eyh Sinan gibi tasavvuf ulular? ve dervi?leriyle ?stanbul’un fethine birlikte kat?lmalar?, “Velî” lakapl? II. Beyaz?t’?n Cemal Halvetî’ye ba?l?l???, Yavuz Sultan Selim’in Sünbül Sinan Efendi’ye, Kanunî Sultan Süleyman’?n da Merkez Efendi’ye hürmet ve yak?nl???, II. Selim’in Mevlevî ?eyhlerine meyli, III. Murad’?n Hasan Hüsameddin U??âkî ve Aziz Mahmud Hüdâyî ile münasebetleri, III. Mehmed’in Ahmed ?emseddin Sivâsî’ye hürmeti, Sultan I. Ahmed’in Aziz Mahmud Hüdâyî’ye mürid olu?u, Genç Osman’?n Hüdâyî Hazretleri ile mektupla?malar?, IV. Murad’?n tahta ç?karken k?l?c?n? Aziz Mahmud Hüdâyî’nin elinden ku?anmas?, II. Mahmud’un Nak?ibendî ?eyhlerine samimi ba?l?l???, ?âzeliyye tarikat?na ba?l? Sultan Abdülhamid Han’?n devrinde ya?am?? hemen hemen bütün tasavvuf büyükleriyle olan münasebeti gibi çok say?da örne?in, tasavvufun Osmanl? Devleti’nin en üst kademesinde ne denli itibar gördü?ünün kan?t? oldu?unu hat?rlatan Prof. Dr. Hasan Kamil Y?lmaz, zaman zaman devlete kar?? ayaklanmaya kalk??arak ?eyhli?i ?ahl??a dönü?türmek isteyen baz? ?iî-Safevî unsurlar?n bertaraf edilmesinde de sünnî tasavvuf mensuplar?n?n her zaman devletin yan?nda destek olduklar?n? ve tasavvuf kisvesi alt?nda insanlar? yanl?? yönlere sürüklemeye çal??an yap?lara kar?? yine bizzat mutasavv?flar?n kar?? durduklar?n? anlatt?.
Meclis-i Me?ayih Benzeri Bir Kurum Kurulmal?d?r
Günümüzde de halk?n dinî-manevî duygular?n? sömürerek ve kötüye kullanarak yanl??a yönlendirmeye çal??an yap?lanmalara kar?? uyan?k olunmas? gerekti?ine dikkat çeken Y?lmaz, bu tür kötü örneklere bakarak da bütün tasavvufu ve samimi mutasavv?flar? reddetmenin son derece yanl?? oldu?unu vurgulad?.
Abdülhamid Han zaman?nda kurulan Meclis-i Me?ayih kurumuna benzer bir devlet kurumunun günümüzde de kurulmak suretiyle tasavvufî hayata çeki düzen verilerek tasavvufun me?ru zeminde ya?an?r hale getirilmesi gerekti?ini ifade eden Prof. Dr. Hasan Kamil Y?lmaz, yak?n zamanlarda Diyanet ??leri Ba?kanl???’n?n bu yönde yapt??? çal??malar hakk?nda bilgiler verdi.
Osmanl?’da Devlet-Tekke Münasebetleri
Osmanl? co?rafyas?nda köylere var?ncaya kadar kurulan tekkeler arac?l???yla halk?n her kesiminden haberdar olundu?unu, halktan al?nan ?ikayet ve taleplerin tekkelerden merkez asitanelere, oradan me?ihat makam?na, oradan da sadaret makam?na ula?t?r?larak devlet yetkililerinin haberdar olmalar?n?n sa?land???n? dile getiren Y?lmaz, üretilen çözümlerin ve devlet politikalar?n?n da ayn? yolla tekke ve zaviyeler arac?l???yla en ücra yerlere kadar ula?t?r?ld???n? ve böylece tasavvufun adeta devletin k?lcal damarlar?na kadar i?ledi?ini kaydetti.
Osmanl? padi?ahlar?n?n manevî otoritenin temsilcisi konumundaki mutasavv?flarla iyi münasebet içinde bulunmaya büyük özen gösterdiklerini belirten Prof. Dr. Hasan Kamil Y?lmaz sözlerini ?öyle tamamlad?:
“Osmanl? padi?ahlar?, devletin bekas?n? bir bak?ma tasavvuf kurumlar?n?n, tekke ve zaviyelerin iyi i?leyi?ine ba?l? görmü?lerdir. Padi?ahlar, mutasavv?flara iyi davranmakla kalmam??lar, ço?u tarikat ?eyhlerine intisap da etmi?lerdir. Devletin dirlik ve düzenini sa?lamak, her türlü ?iddet hareketini önlemek için mutasavv?flardan ve tekke mensuplar?ndan istifade etmi?lerdir. Sünnî inanca sahip olduklar?ndan dolay? padi?ahlar, ?iî-bat?nî kaynakl? tarikatlarla mücadele ettikleri halde sünnî tarikat mensuplar?na devlet politikas? olarak azamî destek sa?lam??lard?r. Sosyal hayat?n devam?nda, esnaf ve sanatkârlar?n te?kilatlanmas?nda özellikle ahi tekkelerinden yararlanm??lard?r. Askerî nizam?n devam?, s?n?r boylar?nda asayi?in sa?lanmas? ve iskan sorununun çözümü konusunda tekkelerden ve mutasavv?flar?n birle?tirici ve uzla?t?r?c? yönlerinden faydalanm??lard?r. Mutasavv?flar da devletin bekas?, ?slâm dininin yay?lmas? için padi?ahlar, ilim adamlar? ve ordu mensuplar?yla elbirli?i içinde Allah yolunda, din ve vatan u?runda çal??may? adeta ibadet saym??lard?r.”