Türkiye-Rusya Azerbaycan: Enerji ve Ula?t?rma ??birli?i Forumu
Rusya Federasyonu Devlet Ba?kanl??? Fonu taraf?ndan desteklenen ve Ankara Rusya Ara?t?rmalar? Enstitüsü, Moskova Ça?da? Türkiye Ara?t?rmalar? Merkezi ve Bakü Network i?birli?iyle Ankara Y?ld?r?m Beyaz
Rusya Federasyonu Devlet Ba?kanl??? Fonu taraf?ndan desteklenen ve Ankara Rusya Ara?t?rmalar? Enstitüsü, Moskova Ça?da? Türkiye Ara?t?rmalar? Merkezi ve Bakü Network i?birli?iyle Ankara Y?ld?r?m Beyaz?t Üniversitesinde düzenlenecek foruma Rusya, Türkiye ve Azerbaycan’dan uzmanlar kat?l?yor.
Türkiye-Rusya ili?kilerinin birçok alanda geli?ti?i bir dönemde Azerbaycan’?n da kat?l?m?yla Kafkasya ve Orta Asya’y? etkileyebilecek yeni i?birli?i olanaklar?n?n ortaya konulmas? amac?yla üç ülkeden uzmanlar kar??l?kl? görü? al??veri?inde bulunaca??n?n duyuruldu?u toplant?larda uzmanlar?n var olan sorunlar?n çözümüne dair öneriler sunmalar? beklenilmektedir.
Bu foruma dair Ankara Rusya Ara?t?rmalar? Enstitüsü Ba?kan? Prof. Dr. Salih Y?lmaz yapt??? aç?klamada Ortado?u ve Do?u Avrupa’da geli?en politikalar Rusya, Türkiye ve Azerbaycan’? enerji ve ula?t?rma konular?nda yeni projelerle i?birli?ine yönelmeye itti?ini ve bu ülkelerin birbirleriyle olan i?birlikleri sadece bölgeyi de?il ayn? zamanda küresel dünyay? etkileyebilecek sonuçlar ortaya koyabilece?ini dile getirdi.
RUSEN Ba?kan? Prof. Dr. Salih Y?lmaz, verdi?i demeçte özellikle ?unlar? vurgulad?:
Türkiye’nin Yeniden Asya aç?l?m?nda Rusya önemli bir ortak haline gelebilir. Fakat bu ortakl?k stratejisi uzun dönemdir Hazar Denizi’nde s?k??t?r?lm?? vaziyettedir. Bilindi?i gibi Hazar Denizi’nin hukuki statüsüyle ilgili müzakereler 20 y?l devam etmi? ve sonunda 12 A?ustos 2018 tarihinde Kazakistan’?n Aktau ?ehrinde Hazar’?n yasal statüsüyle ilgili anla?ma imzalanm??t?r. Bu anla?madan sonra ise Hazar’a k?y?da? ülkeler aras?ndaki i?birli?ini art?rmak amac?yla ilk Hazar Ekonomi Forumu 12 A?ustos 2019 tarihinde Türkmenistan’?n Avaza beldesinde gerçekle?tirilmi?tir. Bu Foruma Türkiye de uzmanlarla kat?lm??t?r.
Hazar’a k?y?s? olan Türkmenistan, Afganistan’? Türkmenistan ve Hazar üzerinden Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye’ye ba?lamas? planlanan Lapis Lazuri Transit Koridoru ile Bat?’ya aç?lmak istemektedir. Bu projede demir ve kara yollar? önceliklidir. Böylece Türkmenba??’ndan ç?kan mallar Hazar üzerinden Azerbaycan’a ve oradan Bakü-Tiflis-Kars demiryoluyla Türkiye ve Avrupa’ya ula?t?r?lacakt?r. Böylece Afganistan’?n ABD’ye olan ba??ml?l??? da sona erebilecektir.
Türkiye ise Hazar üzerinden Azerbaycan ve Kazakistan’? da içine alacak biçimde Orta Koridor Projesini ortaya koymaktad?r. Bu proje ile Türkiye’den demir ve kara yolu ba?lant?lar?yla s?ras?yla Gürcistan, Azerbaycan ve Hazar Denizi’ne ve buradan da Türkmenistan-Özbekistan-K?rg?zistan veya Kazakistan güzergâh?n? takip ederek Çin’e kadar uzanan bir ileti?im sa?lanacakt?r. Çin’i Hazar üzerinden Bat?’ya ancak Türkiye’ye ula?t?rabilecektir. Çin’in, do?u-bat? ula?t?rma koridorlar?nda kuzeyde Rusya, güneyde ?ran ve orta güzergâhta Hazar olmak üzere üç farkl? seçene?i vard?r. Kuzey koridoru Çin’in Rusya üzerinden Bat?’ya aç?l?m?n? planlasa da özellikle Ukrayna krizi ve Balt?k bölgesinde NATO’nun çevrelemesi nedeniyle riskli hale gelmi?tir. Güney koridoru ise ABD’nin ?ran’a yönelik yapt?r?mlar? dolay?s?yla ?imdilik i?lemez hale gelmi?tir. Çin’in Orta Koridor’u kullanmaktan ba?ka çaresi çok fazla bulunmuyor. Fakat burada da ?ran ve Rusya faktörü devreye giriyor. Bu anlamda 21. Yüzy?l küresel yar??ta Rusya, Türkiye ve Azerbaycan’?n bölgede i?birli?i yaparak yeni yat?r?mlar ve projelerle Avrasya ülkelerini ortak amaç etraf?nda toplamalar? gerekiyor.
Prof. Dr. Salih Y?lmaz, bu forumun ilk toplant?s?n?n Türkiye’de yap?laca??n? ve bunun devam? olarak ikincisinin Ekim ay?nda Azerbaycan’da, son toplant?n?n ise kas?m ay?nda Rusya’da yap?laca??n? duyurdu. Bu üç toplant? sonunda ortaya konulacak raporun üç devletin ilgili birimlerine sunulaca?? bildirildi.
Moskova Ça?da? Türkiye Ara?t?rmalar? Merkezi Ba?kan? Amur Gadjiyev ise enerji ve ula?t?rma ile ilgili olarak Hazar Denizi ve Kafkasya bölgesinin karayolu ve demiryolu ileti?imindeki mevcut sorunlar?n dile getirilmesi, uluslararas? deniz ve hava yollar?n? kullanma potansiyelinin yeniden de?erlendirilmesi gerekti?ini ve üç ülkenin bu anlamda önemli i?birli?i potansiyelini kullanmalar? gerekti?ini dile getirdi. Böylece üç ülkenin ticari, ekonomik ve enerji i?birli?ini geni?letmesiyle Avrasya’daki di?er ülkeleri de olumlu anlamda etkileyebilece?ini bildirdi.
Azerbaycan-Bakü Network Ba?kan? ve Trend.Az Editörü Elkhan Alasgarov ise Türkiye-Rusya ili?kilerinin geli?mesinden memnun olduklar?n? ve Azerbaycan’?n da bu ili?kilerde yer almas?n?n bölgeye hem ekonomik refah hem de bar?? getirebilece?ini dile getirdi. Azerbaycan’?n do?algaz ve petrol bak?m?ndan sahip oldu?u zenginli?in üçlü i?birli?iyle daha aktif de?erlendirilebilece?ini, bu sayede Çin’den ba?layarak Bat?’ya kadar uzanabilecek ortak ekonomi alan? kurulabilece?ini söyledi.
Rus-Türk Toplumsal Forumu (RTTF) Genel Sekreteri, Politik Ara?t?rmalar Enstitüsü Genel Direktörü Sergey Markov ise yapt??? aç?klamada Ankara’daki panelin Rusya, Türkiye ve Azerbaycan’?n kat?l?m?yla üçlü formatta gerçekle?tirilmesinin önemli oldu?unu belirtti. Markov, “Üçlü format, hiç ?üphesiz gelecek vadeden bir formatt?r. Rusya, Türkiye ve Azerbaycan’a gelince burada benim görü?üme göre küçük bir politik paradoks var. Mesele ?u ki, Türkiye ve Azerbaycan aras?nda muazzam ili?kiler var. Azerbaycan ve Rusya aras?nda da harika ili?kiler var. Rusya ve Türkiye aras?ndaki ili?kiler de çok iyi. Ama üçlü format yok. Oysa üçlü format günümüz diplomaside büyük talep görüyor. Çünkü üçlü format, bir yandan ikili ili?kiler düzeyini a??yor ama ayn? zamanda bir daimi örgütün ve ilgili bürokrasinin olu?mas?na yol açm?yor” yorumunda bulundu. Üçlü format?n, iki format aras?nda bir nevi geçi? a?amas? oldu?unu ve karma??k sorunlar?n?n çözümünde çok etkili olabilece?ini dile getiren Markov, “Örne?in Normandiya format? var. Bu asl?nda Rusya, Ukrayna ve Avrupa Birli?i’nden olu?an ve çok zor görü?melerin yap?ld??? bir üçlü formatt?r. Ya da örne?in Rusya, Azerbaycan ve ?ran’? kapsayan Kuzey-Güney ula??m koridoru da bir üçlüdür. AB’nin ortak duru?unu geli?tirmeye yönelik Fransa, Almanya ve Polonya aras?nda da stratejik üçlü var” ifadelerini kulland?.
21 A?ustos 2019, Çar?amba günü gerçekle?tirilecek forumun 1 gün sürece?i ve bas?n kurulu?lar?yla ayr?ca görü?me gerçekle?tirilece?i duyuruldu. Üst düzey kat?l?m?n gerçekle?ece?i forum Hazar Bölgesinde ve Kafkasya’da yeni aray??lar? ortaya koyacak görü?ler tart???lacak.