COVID-19'un (Korona) Küresel ??gücü Piyasalar?na Etkileri

COVID-19'un (Korona) Küresel ??gücü Piyasalar?na ve Topluma Muhtemel Etkileri.

Bütün dünyay? tehdit ederek h?zla yay?lan, önce insan sa?l???n?, hemen ard?ndan da dünya ekonomisini tehdit eden Korona (COVID-19) virüsü üzerine Sakarya Üniversitesi (SAÜ) ö?retim üyesi ve SESAM Müdürü Prof. Dr. M. Ça?lar Özdemir bir yaz? kaleme ald?.

Prof. Dr. Özdemir, “COVID-19 (Corona)’un Küresel ??gücü Piyasalar?na ve Topluma Muhtemel Etkileri” ba?l?kl? yaz?s?nda virüsün piyasaya ve i?gücüne etkilerini, bu viral küresel krizde kimlerin daha savunmas?z oldu?unu ve ne yap?lmas? gerekti?ini anlatt?.

Virüs piyasalar? nas?l etkiler?

Son zamanlarda virüslerin ekonomiyi nas?l etkileyece?ine yönelik birçok rapor üretildi?ini ve bunlardan en göze çarpanlar?ndan birinin Avrupa Parlamentosunun 26 ?ubat tarihli “Salg?n ve Küresel Salg?nlar?n Ekonomik Etkisi” raporu oldu?unu belirten Prof. Dr. Özdemir, “Virüs, ekonomiyi yava?latmas?ndan dolay? etkiler. Piyasalarda hala yüz yüze sistemler etkin oldu?u için, internet üzerinden yap?lanan al??veri?ler hariç, virüs ekonomide önemli yava?lamaya neden olmu?tur/olacakt?r.  Yay?lmay? önleyici tedbirler çerçevesinde d??ar? ç?kmamam?za yönelik uyar?lar aktif ekonomiyi önemli ölçüde s?k?nt?ya soktu. Dükkânlar, çar??lar, restoranlar hatta AVM’ler bile kapanma noktas?nda geldi. Bu durum s?cak para ak??? ve ürün sirkülasyonunu olumsuz etkiledi. Sat?lmayan/tüketilmeyen ürünlerin üretimi de buna ba?l? olarak durdu. Bu döngü geçici de olsa üretim potansiyelinin dü?mesine, istihdam?n daralmas?na ve do?al olarak henüz resmi kay?tlara geçmeyen i?sizli?e neden oldu. Gecikmeli dönemde piyasa yeniden canland???nda geçici i?ten uzakla?t?rmalar?n ne kadar?n?n geri dönebilece?ini görüp resmi i?sizlik rakamlar? üzerine konu?abilece?iz. ?imdilik geçici i?ten uzakla?t?rmalar için çe?itli tedbirler al?n?yor” ifadelerini kulland?.

Virütik (Viral) ekonomik kriz küresel i?gücü piyasalar?na nas?l etkiler olu?turacak?

Makalesinde Uluslararas? Çal??ma Örgütü (ILO)’nün 18 Mart 2020’de yay?nlad??? “COVID-19 ve ?? Dünyas?: Etkiler ve Yan?tlar” ba?l?kl? raporundan veriler payla?an Prof. Dr. Özdemir, “Raporda dünya gayri safi yurt içi has?las? (GSY?H) büyüme oranlar?ndaki dü?ü? senaryolar?na göre çe?itli tahminlerde bulunulmaktad?r. Buna göre dü?ük senaryoda dünya GSY?H’si büyümesi yakla??k %2 dü?tü?ünde küresel i?sizli?in 3,5 ile 7 milyon aras?nda artaca?? öngörülmektedir. Orta senaryo olarak adland?r?lan durumda küresel i?sizli?in 7,7 ile 18,3 milyon aras?nda artaca?? tahmin edilmektedir. Yüksek senaryoda ise ciddi y?k?c? etkilere sahip oldu?u varsay?larak GSY?H büyümesinin %8 azalmas? halinde küresel i?sizli?in 13 milyonla 36 milyon aras?nda artaca?? (ortalama 24,7 milyon) tahmin edilmektedir. Ayr?ca raporda turizm konseyince yap?lan aç?klamalar çerçevesinde 2020 geli?lerinde yakla??k %25’lik bir azalma görüldü?ü için hizmet sektöründe istihdam edilen milyonlarca ki?inin i?siz kalabilece?i uyar?s?nda da bulunulmaktad?r” ?eklinde belirtti.  

Makalesinde i? gücü kayb? ile ilgili ILO taraf?nda bir tak?m tedbirlerin al?nd???n? belirten Prof. Dr. Özdemir, “Bunlar? k?saca özetlemek gerekirse üç ba?l?kta toplamak mümkün; i?yerindeki i?çileri korumak, ekonomiyi ve istihdam? te?vik etmek, i? ve geliri desteklemek. Bu önlemler aras?nda sosyal koruman?n geni?letilmesi, istihdam?n sürdürülmesinin desteklenmesi (örn. K?sa süreli çal??ma, ücretli izin, di?er sübvansiyonlar) ve mikro, küçük ve orta ölçekli i?letmeler de dâhil olmak üzere mali yard?mlar ve vergi indirimi bulunmaktad?r. Ayr?ca, para ve maliye politikas? önlemleri ile belirli ekonomik sektörler için borç verme ve finansal destekler de önerilmektedir” ifadelerine yer verdi.

Peki, dünyada i?gücü aç?s?ndan kimler daha savunmas?z?

Prof. Dr. Özdemir sürekli geliri olmayan geçici çal??anlar?n daha yüksek risk alt?nda oldu?una de?inerek, “Ya?l?lar ve özellikle sa?l?k sorunu olanlar, gençler, özellikle hizmetler sektöründe istihdam edilen kad?nlar, serbest çal??anlar, geçici çal??anlar ve ba?ka göçmenler olmak üzere di?er korumas?z çal??anlar da önemli risk alt?ndad?r. Farkl? istihdam türlerinin her gün artmas?, güvencesiz istihdam alanlar?n?n geni?lemesi bu tür krizlerde i?gücünü önemli derecede savunmas?z b?rakmaktad?r. ILO bu çerçevede çe?itli düzeylerde tedbirler alsa da, bu gruplar?n i?lerini kaybetmeleri olas?l?klar? mevcut ekonomik sistemde daha yüksektir” ?eklinde vurgulad?.

Ne yap?labilir?

Virüse dayal? ekonomik krizde üç boyutlu tedbir döngüsünden bahseden Prof. Dr. Özdemir, “Bunlardan ilki sa?l?k risklerine kar?? herkesi olabildi?ince bilinçlendirmek ve koruma alt?na almakt?r (soka?a ç?kma yasa?? gibi sosyal izolasyonlar hakk?nda uyar?lar ve etkin tan? ve tedavi sistemlerinin yayg?nla?t?r?lmas? gibi). Elbette bu tedbirler büyük miktarda yat?r?m kapasitesi gerektirir. Di?eri istihdam ve gelir deste?i ile hem i?gücünü hem de i?verenleri desteklemektir. Bu durum i?çilerin verimlilik kapasitelerindeki kay?plar?n tahribat? ile e?le?tirilmi? tüketim kal?plar?n? bask? alt?na alma ko?ulu ile etkin olarak yürütülebilir. Çünkü tüketim üretime ba?l?d?r ve üretim dü?ü?ü tüketim kontrol alt?na al?nmazsa yüksek enflasyon ve kaos ortam? olu?turabilir. ??gücüne gelir deste?i sa?lanarak kontrolsüz tüketime yol aç?l?rsa sistem kilitlenir ve piyasada tahribat olu?ur. Bu durumdan stokçular ve tekel faydalan?r.  Son olarak her kesim için aktif ve güvenilir bir politika izlenmesi gereklidir. Sosyal diyalo?a verilen önemin giderek artmas? gerekir. Taraflar aras?ndaki sayg? ve güvenin artmas? bu tür krizlerle mücadelede önemli tedbirler aras?nda s?ralanmaktad?r” ifadelerini kulland?.

Makalenin tamam? için t?klay?n?z