De?i?im Dü?üncesi ve Dinî Hükümlerde De?i?me
Sakarya Üniversitesi ?lahiyat Fakültesi Geleneksel Çar?amba Konferanslar? kapsam?nda Prof
12 Aralık 2019 - 09:07
Sakarya Üniversitesi ?lahiyat Fakültesi Geleneksel Çar?amba Konferanslar? kapsam?nda Prof. Dr. Faruk Be?er “De?i?im Dü?üncesi ve Dinî Hükümlerde De?i?me” konulu bir konferans verdi.
Arapça Dil Grubu Ö?renci Toplulu?u (Multekâ Lugati'd-dât) taraf?ndan düzenlenen konferansta konu?an Prof. Dr. Faruk Be?er, öncelikle “de?i?me” kavram?n?, de?i?en ve de?i?meyen ?eylerin ne oldu?una dair felsefî ve kelâmî dü?üncedeki görü?leri anahatlar?yla aktard?. Felsefenin temelinde Do?u’nun oldu?unu, Bat?’ya ise sonradan geçti?ini söyleyen Be?er, bu noktada Endülüs’ün takip edilmesi gerekti?ini kaydetti. Daha sonra f?k?htaki de?i?me meselesine geçen Prof. Be?er, f?khî hükümlerin taabbudî ve ta’lîlî olmak üzere iki k?sma ayr?ld???n? belirtti. Be?er, bunlar? ?öyle aç?klad?:
“Taabbudî hükümler: Tevkîfî hükümler ve sâbit hükümler olarak da ifade edilen bu kategorideki hükümler, akl?n kendi ba??na ula?amayaca?? hükümlerdir. Namaz, oruç ve abdest gibi temel ibadet hükümleri ve akide meselelerindeki hükümler bu grupta yer al?r. Burada ak?l köklü bir de?i?im yapamaz. Bunlar nas?l vahyedilmi?se o ?ekilde kabul edilmelidir. Kur’ân-Kerim’in kendisi taabbudîdir.
Talilî hükümler: Müessir sebebi bilinebilen hükümlerdir. Sözgelimi baz? fakihler, kad?nlar?n yanlar?nda mahremi bulunmad???nda tek ba??na sefere ç?kmas?na dair yasaklay?c? hükmü bu kapsamda de?erlendirmi?lerdir. Söz konusu fakihler, bu yasaklay?c? hükmün illetinin emniyetin bulunmamas? oldu?unu dü?ünmü?lerdir. Hükümlerin de?i?mesi, taabbudî hükümlerde de?il talilî hükümlerde söz konusu olabilir.
Bu çerçevede birinci olarak; müçtehit imamlar taraf?ndan bir illete binaen verilen hükümler de?i?ebilirler. Mecellede de bu husus, ‘Ezmân?n tagayyürü ile ahkâm?n tagayyürü inkâr olunamaz’ yani ‘Zaman?n de?i?mesiyle hükümlerin de?i?mesi inkâr olunamaz.’ ?eklinde ifadesini bulmu?tur. ?kinci olarak; Hz. Peygamber’in sünnetinde ki?isel, ?ahsî ve örfî olan hükümler bulunmaktad?r. Bu durumda örne?in Hz. Peygamber’in içinde bulundu?u toplumun örfüne göre ortaya ç?kan sünnetteki hükümler de örfün de?i?mesiyle de?i?ebilirler. Üçüncü olarak ise maslahata binaen yap?lm?? icmâlarda maslahat?n ortadan kalkmas?yla icmâ da ortadan kalkabilir.”
F?khî hükümlerdeki de?i?mesinin hangi alanda oldu?una dair bilgiler verdikten sonra Prof. Be?er, hükümlerde de?i?menin meydana gelmesine yol açan sebepler üzerinde durdu. Bu ba?lamda Prof. Be?er, insan?n de?i?ken bir varl?k olmas? ve insanlar?n birbirlerinden farkl? yarat?lm?? olmas? gibi insana ba?l? sebeplerin yan? s?ra Mo?ollar?n ?slâm dünyas?n? i?gali, Haçl? seferleri, Hindistan’?n ?ngilizler taraf?ndan sömürgele?tirilmesi ve Osmanl?’n?n y?k?lmas? gibi önemli siyasî hadiselerin de hükümlerdeki de?i?me meselesini nas?l etkiledi?ini örnekleriyle aç?klad?.
Konferans?n ard?ndan SAÜ ?lahiyat Fakültesi Dekan Yard?mc?s? Prof. Dr. Osman Güman Prof. Dr. Faruk Be?er’e hediyelerini takdim etti.
Arapça Dil Grubu Ö?renci Toplulu?u (Multekâ Lugati'd-dât) taraf?ndan düzenlenen konferansta konu?an Prof. Dr. Faruk Be?er, öncelikle “de?i?me” kavram?n?, de?i?en ve de?i?meyen ?eylerin ne oldu?una dair felsefî ve kelâmî dü?üncedeki görü?leri anahatlar?yla aktard?. Felsefenin temelinde Do?u’nun oldu?unu, Bat?’ya ise sonradan geçti?ini söyleyen Be?er, bu noktada Endülüs’ün takip edilmesi gerekti?ini kaydetti. Daha sonra f?k?htaki de?i?me meselesine geçen Prof. Be?er, f?khî hükümlerin taabbudî ve ta’lîlî olmak üzere iki k?sma ayr?ld???n? belirtti. Be?er, bunlar? ?öyle aç?klad?:
“Taabbudî hükümler: Tevkîfî hükümler ve sâbit hükümler olarak da ifade edilen bu kategorideki hükümler, akl?n kendi ba??na ula?amayaca?? hükümlerdir. Namaz, oruç ve abdest gibi temel ibadet hükümleri ve akide meselelerindeki hükümler bu grupta yer al?r. Burada ak?l köklü bir de?i?im yapamaz. Bunlar nas?l vahyedilmi?se o ?ekilde kabul edilmelidir. Kur’ân-Kerim’in kendisi taabbudîdir.
Talilî hükümler: Müessir sebebi bilinebilen hükümlerdir. Sözgelimi baz? fakihler, kad?nlar?n yanlar?nda mahremi bulunmad???nda tek ba??na sefere ç?kmas?na dair yasaklay?c? hükmü bu kapsamda de?erlendirmi?lerdir. Söz konusu fakihler, bu yasaklay?c? hükmün illetinin emniyetin bulunmamas? oldu?unu dü?ünmü?lerdir. Hükümlerin de?i?mesi, taabbudî hükümlerde de?il talilî hükümlerde söz konusu olabilir.
Bu çerçevede birinci olarak; müçtehit imamlar taraf?ndan bir illete binaen verilen hükümler de?i?ebilirler. Mecellede de bu husus, ‘Ezmân?n tagayyürü ile ahkâm?n tagayyürü inkâr olunamaz’ yani ‘Zaman?n de?i?mesiyle hükümlerin de?i?mesi inkâr olunamaz.’ ?eklinde ifadesini bulmu?tur. ?kinci olarak; Hz. Peygamber’in sünnetinde ki?isel, ?ahsî ve örfî olan hükümler bulunmaktad?r. Bu durumda örne?in Hz. Peygamber’in içinde bulundu?u toplumun örfüne göre ortaya ç?kan sünnetteki hükümler de örfün de?i?mesiyle de?i?ebilirler. Üçüncü olarak ise maslahata binaen yap?lm?? icmâlarda maslahat?n ortadan kalkmas?yla icmâ da ortadan kalkabilir.”
F?khî hükümlerdeki de?i?mesinin hangi alanda oldu?una dair bilgiler verdikten sonra Prof. Be?er, hükümlerde de?i?menin meydana gelmesine yol açan sebepler üzerinde durdu. Bu ba?lamda Prof. Be?er, insan?n de?i?ken bir varl?k olmas? ve insanlar?n birbirlerinden farkl? yarat?lm?? olmas? gibi insana ba?l? sebeplerin yan? s?ra Mo?ollar?n ?slâm dünyas?n? i?gali, Haçl? seferleri, Hindistan’?n ?ngilizler taraf?ndan sömürgele?tirilmesi ve Osmanl?’n?n y?k?lmas? gibi önemli siyasî hadiselerin de hükümlerdeki de?i?me meselesini nas?l etkiledi?ini örnekleriyle aç?klad?.
Konferans?n ard?ndan SAÜ ?lahiyat Fakültesi Dekan Yard?mc?s? Prof. Dr. Osman Güman Prof. Dr. Faruk Be?er’e hediyelerini takdim etti.
YORUMLAR