“Depreme Yar?n Olacakm?? Gibi Haz?rlanmal?y?z”

Sakarya Üniversitesi Afet Yönetim Uygulama ve Ara?t?rma Merkezi taraf?ndan 26 Eylül 2019 Silivri (Marmara Denizi) Depremi üzerine bir bilgilendirme yay?mland?.

Do?u Marmara Denizi alt?ndaki fay?n 7 ve üzeri büyüklükte deprem olu?turma riski bulundu?u belirtilen aç?klamada, deprem hakk?nda bir tarih ya da zaman aral??? verilemeyece?i, ancak depreme yar?n olacakm?? gibi haz?r olunmas? ve gerekli tedbirlerin al?nmas? gerekti?ine dikkat çekildi.

SAÜ Jeofizik Mühendisli?i ö?retim üyesi Prof. Dr. Murat Utkucu ile ?n?aat Mühendisli?i ö?retim üyesi Prof. Dr. Emrah Do?an imzal? aç?klamada, Kandilli Rasathanesi ve Deprem Ara?t?rma Enstitüsü (KRDAE) taraf?ndan büyüklü?ü 5,7 olarak hesaplanan depremin hafif hasarlara yol açt???, özellikle ?stanbul, Kocaeli ve Sakarya’da korku ve pani?e neden oldu?u belirtildi. Depremin Marmara Bölgesi’nde 3 kol halinde uzanan ve önemli bir deprem tehlikesine neden olan Kuzey Anadolu Fay Zonu (KAFZ) üzerinde meydana geldi?i kaydedilen aç?klamada, ?u ifadelere yer verildi:

“Bölgede, son bin 600 y?l içinde bölgede büyüklü?ü M 6.8 ve daha büyük olan 41 adet deprem meydana gelmi?tir. 1900 y?l? sonras? büyüklü?ü M 6.8 ve daha büyük 8 deprem ve büyüklü?ü M 5.0 ve daha büyük 50’yi a?k?n deprem meydana gelmi?tir. Dolay?s?yla 26 Eylül 2019 Silivri depreminin olu?umu, yer bilimleri aç?s?ndan s?ra d??? de?ildir.

“Do?u Marmara Denizinde gerilim art?yor”

Depremin AFAD ve Kandilli Rasathanesi ve Deprem Ara?t?rma Enstitüsü taraf?ndan verilen d?? merkez koordinatlar? depremin Kuzey Anadolu Fay Zonu Kuzey Kol’u üzerinde olu?tu?una i?aret etmektedir. ?zmit Körfezi’nden ç?kt?ktan sonra Adalar’? takip ederek Marmara Denizi alt?nda Gelibolu Yar?madas?’na kadar uzanan Kuzey Kol, Orta Basen olarak bilinen denizalt? çukurlu?unda bir fay basama?? yap?s? olu?turmaktad?r. Bu fay basama?? içinde ve yak?n çevresinde yerel olarak ana fay olan Kuzey Kol ile ba?lant?l? birçok ikincil küçük faylar geli?mi?tir. Gerek depremin d?? merkez konumu gerekse Merkezimizce deprem dalgalar?ndan yap?lan faylanma mekanizma çözümü 26 Eylül 2019 Silivri depreminin basenin do?u bitimine yak?n bir ikincil fay üzerinde olu?tu?unu önermektedir. Yap?lan bu deprem dalga analizinden depremin büyüklü?ü MW=5.6 olarak bulunmu?tur. Daha önce yap?lan depremsellik ve deprem gerilme analizlerinden gerek bu fay basama?? civar?nda gerekse Do?u Marmara Denizi alt?nda tektonik gerilme art???na dair sonuçlara ula??lm??t?r. Bu aç?dan da bu depremin olu?umu bilimsel aç?dan bir sürpriz olarak de?erlendirilemez. Bu ba?lamda bu fay basama??n?n bat? ucunda da 7 Haziran 2012 tarihinde M=5.1 büyüklü?ünde bir depremin meydana gelmi? oldu?u da hat?rlat?lmal?d?r.

KAFZ’nun Kuzey Kol’unun Düzce ili Gölyaka ilçesi ile Marmara Denizi alt?nda Adalar aç?klar?ndaki Ç?narç?k Havzas?’na kadar olan kesimi 1999 ?zmit depreminde. Kuzey Kol’un Ç?narc?k Havzas? ile Marmara Ere?lisi aç?klar? aras?ndaki kesimi May?s 1766 tarihinden beri büyük bir deprem üretmemi? olup bir “sismik bo?luk” olarak nitelendirilmektedir. Kuzey Kol’un Marmara Ere?lisi aç?klar? ile Saros Körfezi aras?ndaki kesimi A?ustos 1766 ve 20. yüzy?l içinde 1912 Mürefte-?arköy depremi ile k?r?larak enerjisini bo?altm??t?r. KAFZ’nun Do?u Marmara alt?ndaki kesimi ile Erzincan do?usundaki Yedisu kesimi 20. yüzy?lda büyük (M=7 civar? ve üzeri) bir deprem olu?turarak enerjilerini bo?altmayan ancak böyle bir depremi olu?turabilecek kadar yüklenmi? iki kesimdir. Bu aç?dan Do?u Marmara Denizi alt?nda büyük (M=7 civar? ve üzeri) bir deprem olu?ma tehlikesi vard?r ve bu tehlike uzun zamandan beri de ifade edilmektedir. 26 Eylül 2019 Silivri depremi birikmi? bu enerjiyi serbestlemekten çok uzak bir büyüklü?e sahiptir. ?stanbul Adalar aç?klar?nda olu?an 18 Eylül 1963 Ç?narc?k depremi (M 6.3) ilave edildi?inde de bu ifade de?i?meyecektir.

“Deprem olabilir, tedbirli olunmal?”

Bununla birlikte bu büyük depremin hangi tarihte olaca?? konusunda bir ?ey söylemek imkans?zd?r. Bir tarih ya da zaman aral??? ifade edilmesi bilimsel aç?dan temelsizdir. Ancak olas?l?ksal konu?ulabilir. Do?u Marmara alt?nda en son depremin 1766 y?l?nda olu?tu?u yukar?da belirtildi. Ondan önceki Do?u Marmara Denizi büyük depremleri tarihte geriye do?ru 1509, 1343, 989 ve 740 y?llar?nda meydana gelmi?lerdir. Görüldü?ü gibi iki büyük deprem aras?ndaki zaman aral??? 166 ile 354 y?l aras?nda de?i?mi?tir. En k?sa zaman aral???n? alacak olursak söz konusu büyük depremin ?imdiye kadar çoktan olmu? olmas?, en büyük zaman aral???n? alacak olursak da 2120 y?l?na kadar olmamas? gerekmektedir. Dolay?s?yla bilimsel olarak ifade edilebilecek do?ru görü?: Do?u Marmara Denizi alt?nda M=7 civar? ve üzeri büyük bir depremin olma olas?l???n?n oldu?u ve bu depremin yar?n da olu?sa, 100 y?l sonra da olu?sa bilimsel olarak bir s?ra d???l?k ya da sürprizin söz konusu olamayaca??d?r. Bu ba?lamda en do?ru hareket tarz?n?n bu deprem yar?n olu?acakm?? gibi haz?r olmak ve gerekli tedbirleri almakt?r.

“Sakarya’daki yap?lar risk olu?turabilir”

26 Eylül 2019 Silivri depremi Sakarya ilinde de göreceli olarak kuvvetli hissedilmi?tir ve korkuya neden olmu?tur. Depremin büyüklü?ü ve d?? merkez uzakl??? dikkate al?nd???nda Sakarya’daki sars?nt?n?n büyüklü?ünde zemin ko?ullar?n?n önemli pay? oldu?unu söylemek yanl?? olmayacakt?r. Bu durumda Do?u Marmara Denizi alt?nda beklenen büyük deprem Sakarya ili aç?s?ndan da önemli bir tehlikedir ve haz?r olunmal?d?r.  Bu ba?lamda Kuzey Kol’un Bat? Marmara Denizi ve Gelibolu yar?madas? kesiminin k?r?lmas? sonucu olu?an ve 1999 ?zmit depremi ile benzer büyüklü?e sahip 9 A?ustos 1912 Mürefte ?arköy depreminde Adapazar?’nda olu?an kay?plar? afet fark?ndal??? olu?turmak için hat?rlatmakta yarar vard?r. Bu depremde Adapazar?’nda 20 bina tamamen y?k?lm??, 86 a??r ve 94 orta hasarl? ev, 2 can kayb? ve 20 yaral? vard?r. Deprem uzakta olmas?na ra?men y?llard?r dile getirilen somut bir gerçe?i do?rulam??t?r; depremlerin de?il y?k?lan binalar?n öldürdü?üdür. Bunun için de yap?la?man?n uygun zeminlerde ve uygun tekniklerle yap?lmas?d?r. Ne yaz?k ki, tüm Türkiye’de oldu?u gibi Sakarya’da h?zl? nüfus art??? ve yap?la?ma nedeniyle kötü zemin karakteri ta??yan düz/oval?k alanlarda devam eden yap?la?ma kayg? vericidir. Ancak, Sakarya’n?n merkez ilçelerinde düz/oval?k alanlarda var olan en fazla 2 katl? yap?la?ma zorunlulu?unun terk edilerek 3 katl? ya da daha çok katl? yap?la?maya müsaade edilmesinin riski artt?raca?? unutulmamal?d?r.”