Doç. Dr. Ahmet Gülmez Türkiye’nin Kredi Notunu De?erlendirdi

Sakarya Üniversitesi ö?retim üyelerinden SESAM Yönetim Kurulu Üyesi Doç. Dr. Ahmet Gülmez, Türkiye’nin kredi notunu de?erlendirdi.

Uluslararas? kredi derecelendirme kurulu?lar?n?n, ekonomik ve politik risklerini dikkate alarak ülkelere notlar verdiklerini belirten Ahmet Gülmez, “Kredi derecelendirme kurulu?lar?n?n notlar? harflerle gösterilir ve A ile D aras?ndad?r. A’l? notlar üst seviye notlard?r. AAA, en yüksek; AA biraz dü?ük, A ise üst seviyenin en dü?ük notudur. B’li notlar orta seviye notlard?r. BBB en yüksek, BB biraz dü?ü? B ise orta seviyenin en dü?ük notudur. Ayr?ca, BBB’nin alt?ndaki notlar çok yüksek spekülasyonun oldu?unu ve ülkenin yat?r?m yap?lamaz seviyede oldu?unu gösterir. C’li ve D’li notlar ise bir nevi ülkenin batt???n? gösterir” aç?klamas?n? yapt?.

Yat?r?mc?lar?n bir ülkeye yat?r?m yapacaklar?nda o ülkenin kredi notuna bakt?klar?n?n alt?n? çizen Gülmez, “Ülkede seçimlerin zaman?nda yap?lmamas?, k?sa süreli hükümetler kurulmas?, koalisyon ortaklar? aras?nda çeki?meler, ülkede askeri darbe ihtimali gibi konular politik riskleri; bütçe aç???n?n yüksek olmas?, cari aç???n yüksek olmas?, kamu borç stokunun yüksek olmas?, enflasyon ve i?sizli?in yüksek olmas? gibi konular da ekonomik riskleri gösteren ba?l?ca göstergelerdir. Ülke riski (risk primi) ne kadar yüksek ise ülkenin kredi notu da o kadar dü?ük olur. Bir ülkenin kredi notu dü?ük ise o ülkeye borç verecek olarak yat?r?mc?lar çekimser davran?r; ülke de bu kayna?? kullanmak istiyorsa faiz oranlar?n? yükseltmek zorunda kal?r” ifadelerini kulland?.

Temel ilkeler ?effafl?k ve objektiflik… ama?

Günümüzde, dünyada yüzü a?k?n kredi derecelendirme kurulu?u olmas?na ra?men bunlardan dünya çap?nda söz sahibi olanlar? say?s? be?i geçmeyece?ini söyleyen Gülmez, “Hepsi ABD men?eili olan Standard and Poors (S&P), Moody’s ve Fitch en önemli olanlar?d?r. Bu üç kredi kurulu?u faaliyetlerinde oligopol piyasas? özellikleri gösterirler. Oligopol piyasas?nda firmalar birbirleri ile rekabet edebilecekleri gibi, aç?k veya gizli anla?ma yolunu seçip ortak hareket de edebilirler. Bu üç önemli kredi kurulu?u incelendi?inde birlikte hareket ettikleri aç?k bir ?ekilde görülmektedir. Ülkeler uluslararas? piyasadan sermaye çekebilmeleri için kredi durulu?lar?na ba?vurup kendilerini notlamas?n? isterler. Bunun için özel sermayeli olan bu kredi derecelendirme kurulu?lar?na hazinelerinden ödeme yaparlar. Kredi derecelendirme kurulu?lar? da objektiflik, ?effafl?k gibi ilkeleri çerçevesinde ülkelere not verirler. Peki gerçekte olan böyle midir? Kredi derecelendirme kurulu?lar?n?n ülkelere verdikleri notlar objektif midir? Bu sorunun cevab?n? bulabilmek için Türkiye’ye verilen notlara bak?labilir” dedi.

1992’den bugüne Türkiye hiç geli?medi mi?

1992 y?l?ndan 2002 y?l?na kadar üç büyük kredi kurulu?unun (S&P, Moody’s ve Fitch) Türkiye notu dalgalanmakla birlikte a?a??da do?ru seyir izlemi?tir. Özellikle 2001 y?l?nda yüzde 9,5’lik küçülme, yüksek cari aç?k ve devalüasyon Türkiye’nin kredi notunun dip yapmas?na sebep olmu?tur. 2002 y?l?ndan sonra 2008 y?l?na kadar ekonomik ve siyasal istikrar sonucu Türkiye’nin kredi notu yükselme trendini sürdürmü?tür. 2008 küresel finansal krizin Türkiye’ye yans?mas? reel sektörde olmu?, ihracattaki azalma sonucu 2009 y?l?nda Türkiye yakla??k yüzde 4,7 küçülmü?tür. Bu durum Türkiye’nin kredi notuna yans?m?? ve geçici olarak notu dü?ürmü?tür. 2010 y?l?ndan yüksek oranda büyüyen Türkiye, takip eden y?llarda da büyümesine devam etmi? ve 2012 y?l?nda yat?r?m yap?labilir ülke konumuna yükselmi?tir. 2016 y?l?nda yat?r?m yap?lamaz ülke notu verilen Türkiye’ye en dü?ük not ise 2019 y?l?nda verilmi?tir. 2019 y?l?nda Türkiye’ye verilen not 1992 y?l?nda verilen notun çok alt?ndad?r” ?eklinde aç?klad?.

Türkiye’ye ilk not verdikleri 1992 y?l?nda Türkiye’nin kredi notu yat?r?m yap?labilir seviyede oldu?unu belirten Gülmez, 2000 y?l?na gelindi?inde her üç kurulu?un Tükiye’ye verdikleri not BBB’nin alt?nda, yani yat?r?m yap?lamaz seviyede oldu?unu söyledi. Gülmez, sözlerine, “2013 y?l?nda tekrar yat?r?m yap?labilir seviyeye ç?kan Türkiye’nin notu 2016 y?l?nda yat?r?m yap?lamaz seviyeye dü?ürülmü?tür. 2019 y?l?nda Türkiye’nin kredi notu 1990’l? y?llar?n bile alt?ndad?r. Türkiye ekonomisi 1992 y?l?nda günümüze kadar hiç geli?memi? midir? Günümüzde Türkiye’de siyasi istikrars?zl?k 1990’l? y?llardan daha m? fazlad?r? Gerçekten uluslararas? kredi derecelendirme kurulu?lar? objektif mi not vermektedirler, yoksa politik amaçlar do?rultusunda m? not vermektedirler?” dedi.

Uluslararas? kredi kurulu?lar?n?n Türkiye’ye verdikleri notlar?n hakkaniyete uygun olup olmad???n?, di?er ülkelere verdikleri notlarla kar??la?t?r?larak anla??laca??n? aç?klayan Gülmez, “2019 y?l?nda Yunanistan’?n kredi notu Türkiye’den daha yüksektir. Özellikle Yunanistan’da kamu borcunun GSYH’ya oran?n?n yüzde 179 oldu?una dikkatinizi çekmek isterim. Ayn? ?ekilde ?spanya’da kamu borcunun GSYH içindeki pay? yüzde 98, ?talya’da yüzde 133 oldu?unu, fakat bu ülkelerde kredi notunun Türkiye’den daha yüksek oldu?unu görmekteyiz. Romanya’da ise cari aç?k, bütçe aç??? ve kamu borcunun GSYH’ya oran? Türkiye’den daha kötü olmas?na ra?men kredi notu Türkiye’den daha iyidir” dedi.

Türkiye’nin notu Tanzanya’n?n notu ile ayn?

2019 y?l?nda uluslararas? kredi derecelendirme kurulu?lar?n?n Türkiye’ye verdikleri notlar Nikaragua, Karada?, Senegal ve Tanzanya’ya verilen notlarla ayn? oldu?unu vurgulayan Gülmez, “G-20 içinde olan Türkiye’ye bu ülkeler ile ayn? kredi notunu vermek en hafif ifade ile haks?zl?kt?r. Kredi kurulu?lar? böyle devam ederlerse yat?r?mc?lar?n güvenini hepten kaybedeceklerdir. S&P, Moody’s ve Fitch 2019 y?l?nda Türkiye’ye tarihinin en dü?ük notunu vermi?ler, fakat ayn? y?l Japon kredi derecelendirme kurulu?u JCR yat?r?m yap?labilir ülke notu (BBB-) vermi?tir.

Demek ki ABD’li bu üç kredi derecelendirme kurulu?u birlikte hareket etmekte; verdikleri notlar ile baz? ülkeleri cezaland?r?rken baz? ülkelere ve ?irketlere hak etmedikleri yüksek notlar? vermektedirler” ifadelerini kulland?. Örnek olarak 2008 finans krizini hat?rlatan Gülmez, “2008 finans krizinde de çok kötü performans göstermi?lerdir. Önce baz? firmalara gere?inden yüksek not vererek yat?r?mc?lar? yan?ltm??lar, sonra da kriz ba?lad???nda notlar? biranda dü?ürerek ?irketlerin batmas?na yol açm??lar ve krizi daha da derinle?tirmi?lerdir” ?eklinde konu?tu.

Çin daha önce yapt?, biz ?imdi yap?yoruz

Son olarak, Çin’in kendi kredi derecelendirme kurulu?unu kurdu?unu belirten Gülmez, “Uzun y?llar bu üçlünün subjektif notlar? ile mücadele eden Çin, en sonunda kendi kredi derecelendirme kurulu?u olan Dagong’u kurmu?tur. Türkiye de son y?llarda kendi kredi derecelendirme kurulu?unu kurma ile ilgili çal??malar yapm??; nihayet 2019’un son çeyre?inde JCR Avrasya’n?n yüzde 85’lik hissesini alarak kendi kredi kurulu?una kavu?mu?tur” diyerek yine kötü kom?unun mal sahibi yapt??? ifadelerini kulland?.