?BÜ Co?rafya Bölümü Dr. Ö?r. Üyesi Fatih SÜNBÜL 1-7 Mart Deprem Haftas? kapsam?nda aç?klamalarda bulundu.

1999 y?l?nda, Türkiye’nin kuzey bat?s?nda, ülke nüfusunun en yo?un ya?ad??? bölgede, üç ay ara ile büyüklü?ü 7’den büyük iki farkl? deprem meydana gelmi?tir. Gölcük ve Düzce merkezli bu depremlerde resmi raporlara göre 18000’e yak?n vatanda??m?z hayat?n? kaybetmi?, 24000’e yak?n vatanda??m?z yaralanm??t?r. Son yüzy?l?n en büyük felaketlerinden say?lan bu depremler, Türkiye’nin yak?n tarihini etkileyen önemli olaylardand?r. Her iki deprem de derinlik bak?m?ndan s?? bir derinlikte meydana gelmi?, kentlerin jeolojik yap?lar?n?n ve binalar?n niteliklerinin do?al sonucu olarak, olu?an hasar çok büyük olmu?tur. Depremler insanlara verdi?i maddi hasarlar?n yan?nda, ileride telafisi olmayacak kal?c? manevi hasarlar da meydana getirmi?tir. Bu depremler ne ilk ne de son olmu?tur. Son on y?lda, 2011 Van depremi ile ülke yeniden sars?lacak, bu depremde 604 vatanda??m?z vefat ederken, 4200’e yak?n vatanda??m?z yaral? olarak depremde hayatta kalacakt?r…

Depremler büyük hacimde yeryüzünü olu?turan kayaçlar?n h?zl? ve ani hareketinin sebep oldu?u do?al jeolojik olaylard?r. Depremlerin sebep oldu?u ?iddetli sars?nt? ve y?k?lma, yerkürenin kabuk k?sm? diye adland?r?lan ortalama 35 km olan tabakada k?r?lmalar ve kaymalar ?eklinde olu?ur. Büyük depremler s?ras?nda, içinden geçti?i tabakalar?n fiziksel özelliklerine göre ?ekil alan deprem dalgalar?, yo?un miktarda yer yüzeyinde sal?n?mlara ve sars?nt?lara neden olur. Deprem dalgalar? dura?an bir göle at?lan ta??n yüzeyde meydana getirdi?i dalgalara benzer dalgalar olu?turur. Ta??n çarpma an?nda olu?an ve hareket eden dairesel dalga desenine benzeyen depremlerde, depremin olu? yerini tasvir eden “odak” noktas?ndan tüm yönlere do?ru yay?lan dalgalar üretilir. Deprem dalgalar? yerküre üzerinde ilerlerken, deprem kaydeden cihazlar sayesinde, depremin büyüklü?ü ve olu? yeri hakk?nda bilgiler edinilir. Dünya üzerinde her gün binlerce deprem meydana gelir ve bu depremler bu hassas cihazlar taraf?ndan kaydedilerek, elde edilen veriler dünya ölçe?inde bilim insanlar?n?n kullan?m?na sunulur. Dünya üzerinde her y?l ortalama 75 civar?nda ?iddetli deprem olu?maktad?r. Bu depremler nüfusun fazla oldu?u yerle?im yerlerine yak?n olu?makta ve birçok can ve mal kayb?na sebep olmaktad?rlar. Zemin yap?s?na göre, olu?an depremler binalara, altyap? tesislerine, demiryollar?na hasarlar vermektedir. Deprem s?ras?nda elektrik, do?algaz veya nükleer santral gibi tesisler zarar gördü?ünde, yang?nlar, zehirli gazlar?n atmosfere sal?n?m? veya radyasyonun çevreye zarar vermesi gibi ikincil etkiler de görülebilir. Peki y?k?c? bir deprem nas?l olu?ur? Bu soruya en güncel cevab? dura?an olmayan dünyam?z vermekte... Yerküremiz k?talardan olu?makta ve bu k?talar magma ad? verilen s?cak bir tabaka üzerinde yava?ça hareket etmektedir. Levhalar bu hareketler neticesinde belli k?r?lma noktalar?nda, gerilmenin e?ik de?erini a?t??? noktalarda depremleri üretmektedir. Peki Türkiye’nin deprem duyarl?l??? nas?ld?r? Türkiye maalesef dünyan?n en aktif fay ku?aklar?ndan birinde yer almaktad?r. Ülkemiz kuzeyde, 24mm/y?l h?zla hareket eden Kuzey Anadolu Fay hatt?, do?uda 10 mm/y?l h?z ile hareket eden Do?u Anadolu Fay hatt? ile Bat?ya do?ru Bat? Anadolu Fay hatt? üzerinden göç etmektedir. Bu güçlü mekanizma, bahsi geçen fay hatlar? üzerinde k?sa aral?klarla önemli depremler olu?turmaktad?r…

Deprem izi Ege Bölgesinde…..

22 Ocak 2020 tarihinde yerel saat ile 22:22’de büyüklü?ü 5.6, odak derinli?i 8 km ve merkez üssü Musalar köyü-Akhisar-Manisa olan deprem meydana gelmi?tir. Deprem Ege bölgesi ve Marmara bölgesinde yer alan ?ehirlerde de hissedilmi?tir. Yörenin depremselli?i incelendi?inde; Manisa ili Bat? Anadolu aç?lma bölgesi içerisinde yer almaktad?r. ?lin çevresinde bu rejime ba?l? olarak geli?en Gediz Graben sistemi, Soma-K?rka?aç fay?, Selendi fay? ve bunlara ba?l? geli?en aktif faylar bulunmaktad?r. Ya?anan son deprem ve buna ba?l? geli?en artç? sars?nt?lar bölgede maddi ve manevi kay?plara neden olmu?tur.

Son olarak deprem izi Do?u Anadolu’da…

24 Ocak 2020 tarihinde yerel saat ile 20:55’te büyüklü?ü 6.5 olan bir ba?ka deprem de Sivrice-Elaz??’da gerçekle?mi?tir. Deprem derinli?i yakla??k 5 km civar?ndad?r. Bu deprem ba?ta Elaz?? ve Malatya olmak üzere, yak?n illerde hissedilmi?tir. Elaz?? ili, Türkiye’nin en aktif fay hatlar?ndan Kuzey Anadolu Fay (KAF) hatt? ve Do?u Anadolu Fay (DAF) hatt?n?n birle?im yeri olan alana çok yak?n bir bölgede yer almaktad?r. Elaz?? ili, Bingöl Karl?ova’dan ba?layan Palu-Hazar Gölü fay segmenti içerisinde, kuzeyde Karakoçan Fay bölgeleri içerisinde yer al?r. Ya?anan 6.5 büyüklü?ündeki depremde 40’dan fazla insan?m?z hayat?n? kaybetmi?, yüzlerce insan?m?z depremden olumsuz etkilenmi?tir.

Manisa ve Elaz?? depremlerini takiben Devletimiz ve ona ba?l? birimler en k?sa sürede afet bölgelerine intikal etmi?, depremden zarar gören vatanda?lar?n yaralar? sar?lmaya çal???lm??t?r. Ya?anan bu depremler ne ilk ne de son olacakt?r. Afet ??leri Genel Müdürlü?ü taraf?ndan haz?rlanan deprem bölgeleri haritas?na göre ülkemizin çok büyük bir k?sm? birinci dereceden riskli alanda yer almaktad?r. Türkiye bu yönüyle, Dünya’n?n en aktif deprem bölgelerinden birinde yer almaktad?r. Bugüne kadar olu?turduklar? depremler gelecekte olu?turacaklar? depremlerin en önemli ipuçlar?d?r. Dolay?s?yla “depremlerle ya?ayabilmek” toplumda mutlaka kabul edilmesi gereken bir gerçek olarak kar??m?za ç?kmaktad?r. ?nsan ve do?a etkile?imi her zaman var olacakt?r. Bu gerçek hiçbir zaman göz ard? edilmemeli, ya?am alanlar? in?aa edilmesi s?ras?nda mutlaka mühendislik incelemeler bu do?rultuda yap?lmal? ve müteahhitlik hizmetleri bu bilgiler ?????nda kontrollü bir ?ekilde ilerletilmesi gerekmektedir.

Depremler sa?lam zeminlerde daha az hasara sebep olmaktad?rlar, bunun tersi olarak yumu?ak (alüvyonal) zeminlerde deprem dalgalar? büyüyerek veya zemin içerisinde hapsolarak, binada daha fazla hasara sebebiyet vermektedirler. Bu bilginin destekleyicisi olarak, güncel Manisa depremi 5.6 büyüklü?ünde olmas?na kar??n, ?stanbul, Kocaeli ve Sakarya gibi illerde hissedilmi?tir. S?? derinlikte gerçekle?en bu depremden ç?kan deprem dalgalar? yumu?ak zeminlerde kendini daha fazla hissettirmi?tir. Bina kalitesi de deprem s?ras?nda olu?acak zarar? do?rudan etkilemektedir. Buna örnek 24 Ocak 2020 Elaz?? depreminde ya?anm??t?r. Deprem öncesi hasarl? olarak tespit edilen bir bina, deprem an?nda tamamen y?k?lm??t?r. Dolay?s?yla, binalar in?aa edilirken zemin-bina etkile?imi mutlaka ara?t?r?lmal?d?r. Zemin deprem s?ras?nda binay? ta??yacak nitelikte de?ilse mutlaka zeminde iyile?tirme çal??malar? yap?lmal?, e?er durum olumsuz ise; proje mutlaka daha mukavemetli bir alana ta??nmal?d?r. Bu sayede ya?anabilecek kay?plar?n önüne geçilmi? olacakt?r. Bu fark?ndal???n topluma sirayet etmesi de e?itim ve ö?retim kurumlar?m?zda yap?lacak faaliyetlere ba?l?d?r. Toplumu olu?turan en genç bireyden en ya?l? bireye kadar herkesin bu konularda bilinçlendirilmeleri için fark?ndal?k e?itimlerinin uzmanlar taraf?nda sürdürülebilir bir ?ekilde verilmesi gerekmektedir. Bu e?itimler sayesinde istenilen ve arzu edilen muas?r medeniyetler seviyesine ç?k?laca?? dü?ünülmektedir. Bu vesileyle depremlerde vefat eden insanlar?m?za rahmetle an?yoruz...  Devletimizin ve Milletimizin, bilimin rehberli?inde bu tür afetlerden daha az hasarla ç?kmas?n? ümit ediyoruz…