Plazma Tedavisi ?u Anda Elimizdeki En ?yi Seçenek

Sakarya Üniversitesi T?p Fakültesi Enfeksiyon Hastal?klar? ve Klinik Mikrobiyoloji Ana Bilim Dal? Ba?kan? Prof. Dr. O?uz Karabay, koronavirüs ile ilgili Sakarya’da da uygulanan plazma tedavisinin oldukça iyi sonuç verdi?ini belirterek, “Bir ilaçla tedavide sonuç alamazsak ba?ka bir ilaca geçiyoruz.

Hiç sonuç alamazsak plazma tedavisine ba?l?yoruz. Antikor verdi?imiz hastada enfeksiyon bir anda gerileyebiliyor. ?u anda tedaviler içerisinde en iyi seçeneklerden bir tanesi plazma tedavisi” dedi.

SAÜ ?leti?im Koordinatörlü?ünce haz?rlanan “Prof. Dr. Hatem Akbulut ile Sa?l?k ve Teknoloji Söyle?ileri” konulu online canl? yay?n?na kat?lan Prof. Dr. Karabay, koronavirüs ile ilgili a??dan tedaviye, virüsten nas?l korunaca??m?zdan salg?n?n Sakarya ve Türkiye’deki durumuna kadar merak edilen birçok konuya de?indi. Koronavirüsün tarihçesi ile ilgili bilgi veren Karabay, koronavirüslerin önceleri sadece nezleye neden oldu?unu, zaman içerisinde geçirdi?i 2003’deki SARS ve 2012’deki MERS gibi mutasyonlarla 2019’a gelindi?inde Covid-19 pandemisine neden oldu?unu anlatt?. Covid-19’un di?er salg?nlar?n d???nda çok kolay bula?abildi?i ve akci?erlerde zatürreye neden oldu?u için a??r seyredebildi?ini belirten Karabay, “Koronavirüs öksürük ve hap??r?k sonucu ortaya ç?kabilen damlac?klarla 1 metre öteye yay?labiliyor. K?sa bir zaman diliminden sonra yere çöküyor. Dolay?s?yla virüsü örne?in 10 dakika önce ortamda bulunan bir ki?iden alamazs?n?z.

Bu virüs a??r oldu?u için çok k?sa süre içinde yer çöküyor. Virüslü olan birisi masaya ya da herhangi bir zemine virüsü yayd???nda virüs bu zeminlere de çökebildi?inden, temas yoluyla bula?mas? çok fazla. Virüsten korunmak konusunda da çok özel bir i?lem yapmad???m?z sürece cerrahi maske yeterlidir. N95 maske ise biraz ileri seviyededir, özel i?lemlerde kullan?l?r. Dezenfeksiyon konusunda da ayr?ca elinizi y?kama imkan? bulamazsan?z her yerde ula?abilece?imiz kolonya var. Virüslü bir zemine temas etti?inizi dü?ünüyorsan?z elinizi a?z?n?za ve yüzünüze götürmeden önce hemen dezenfekte edin. Ba?lang?çta 1 ki?i 6 ki?iyi enfekte edebiliyordu. ?u anda ise 1 ki?inin 2 ki?iyi enfekte etmesi seviyesine dü?tü. Yapabilece?imiz ?ey ise kalabal??a girmemek. Bu çok kurtar?c? ve çok önemli bir konu” dedi.

Ramazan’da sosyal mesafeye dikkat

Ramazan ay? içerisinde kalabal?k ortamlara ara vermek gerekti?ine dikkat çeken Karabay, “Türkler olarak Ramazan ay?nca sohbet ile yemek yemeyi çok seviyoruz. Burada aman ha diyoruz. Lütfen yemek yerken sadece yeme?inizi yiyin ve aran?zdaki 1 metreyi koruyun. Klini?imizden örnek veriyorum, 1 metreyi korudu?umuz hiçbir grupta arkada?lar?m?z enfekte olmad?” diye konu?tu. Korunma konusunda sosyal mesafeye de dikkat Çeken Karabay, “En sevdi?imizden koronavirüs alabiliriz. 1 metrelik sosyal mesafeyi yak?nlar?m?zla da korumam?z gerekiyor. Bir genç bir ya?l?dan al?rsa sorun yok, ancak bir ya?l? en sevdi?i torunundan bu virüsü al?rsa büyük sorun. Sevgimizi bu zamanlarda onlara sar?lmayarak göstermeliyiz” dedi.

“Türkiye’nin sa?l?k sistemi y?ld?zl? pekiyi ald?”

Fazla dezenfektan ve temizlik maddesi kullan?m?ndan dolay? ellerde olu?abilecek tahri?lerden virüsün geçme olas?l???n?n yok denecek kadar az oldu?unu kaydeden Karabay, insanlara koronavirüs konusunda korku pompaland???n?, özellikle 60 ya? alt? birçok insan?n virüsü ald?klar?n? bile bilmeden hastal??? geçirdiklerini söyledi. Ancak 60 ya? üstü ve 60 ya? alt? ancak diyabet, obezite ya da hipertansiyon gibi rahats?zl?klar? bulunan gruplarda hastal???n a??r seyredebildi?i için bu gruplar?n kendilerine dikkat etmesi gerekti?ine i?aret eden Karabay, Türkiye’nin sa?l?k sisteminin bu konunu üstesinden geldi?ini ifade etti. Karabay, “Bütün dünyan?n sa?l?k sistemi, ABD, Fransa, ?ngiltere gibi ülkeler ayn? sorularla s?nava girdi. ?ükürler olsun Türkiye’nin sa?l?k sistemi y?ld?zl? pekiyi ald?ysa baz? ülkeler s?n?fta kald?. Koronavirüsü bir ülkede geçireceksen Türkiye’de geçireceksin” ?eklinde konu?tu.

“En çok ?ikâyet ate?, öksürük ve bo?az a?r?s?”

Hastalarda en çok hangi bulgular?n öne ç?kt???n? da aç?klayan O?uz Karabay, “Çin’den gelen serilerde yüzde 90’lara yak?n ate? söylendi. Bo?az a?r?s?, öksürük, s?rt ve bel a?r?s? ?eklinde ?iddetli kas a?r?s? vard?. Daha sonra Avrupa’daki serilerde tat ve koku alma bozuklu?u gibi iki bulgu çok dikkat çekmeye ba?lad?. Türkiye’deki serilerde hastalar 60 ya? ve üzerindeyse ve ba????kl??? bask?layan bir ilaç alm?yorlarsa, ate?, öksürük ve bo?az a?r?s?n? çok görüyoruz. Baz? hastalar?m?zda nefes darl??? yak?nmalar? oldu. Genç hastalarda ate? ve k?rg?nl??? da pek görmeyebiliyoruz. Sadece ba? a?r?s?, bo?azda kar?ncalanma hissi, tat ve koku alma kayb? sorunlar? ile gelen genç hastalar?m?z var” ifadelerini kulland?.

Koronavirüs enfeksiyonu konusunda ba????kl?k ve genetik yatk?nl?k konular?nda da bilgi veren Karabay, ?unlar? söyledi:

“Virüs bir anahtar ise o virüsün vücudumuzda girece?i bir kilit olmas? gerekiyor. Buna reseptör diyoruz. Baz? insanlarda bu kilit, yani reseptör bulunmuyor ancak o anahtar yani virüs hep bulunuyor. Reseptör yoksa virüsü al?yorsunuz ancak sizde hastal?k ba?lam?yor. Ama virüsü ba?kalar?na bula?t?rmaya devam edebiliyorsunuz. Genetik olarak baz? insanlar bu virüsü ilerletmeye yatk?n de?il. Ba????kl?k dedi?imiz olay ya?a ba?l? olarak dü?üyor. Vücudumuzda ‘t lenfosit’ dedi?imiz, mikroplar? öldüren hücreleri yani askerleri üreten timüs bezimiz var. Timüs bezi 20 ya??ndayken bir yumruk büyüklü?ündedir, 60 ya??ndayken ceviz büyüklü?üne dü?er, 80 ya? ve üstündeyken ise pirinç tanesi büyüklü?ündedir. Buna ba?l? olarak da sald??? t lenfosit, yani asker hücre say?s? oldukça dü?er. Ba????kl?k konusunda biz de yeni yay?nlanan verilerle her gün yeni ?eyler ö?reniyoruz.”

“Plazma tedavisi en iyi seçenek”

Koronavirüs tedavisi konusunda da Covid-19’un ispatlanm?? ve kan?tlanm?? bir tedavisi olmad???n? söyleyen Karabay, gündemde olan plazma tedavisi hakk?nda da ?unlar? söyledi:

“Biz yap?lan klinik ara?t?rmalardan sentezlenen verilerden yararlanarak en iyi sonucu veren ilaçlar? hastalara veriyoruz. Ancak verdi?imiz tedaviler bu virüsü yüzde 100 yok ediyor diyemeyiz. Örne?in s?tma ilac?n? bir antibiyotikle beraber vermeye ba?lad?k. Çin’de bu ilaç mükemmel deniyordu, ancak Avrupa ile birlikte bu ilac? vermeye ba?lad???m?zda hastalarda kalbe ba?l? çe?itli yan etkiler görülmeye ba?land?. Bu yüzden bu konuda oldukça özen gösteriyoruz. Bir ilaçla sonuç alamazsak ba?ka bir ilaca geçiyoruz. Hiç sonuç alamazsak ?imdilerde plazma tedavisine geçiyoruz. Ancak bu hastalar?m?z?n büyük ço?unlu?u altta yatan ba?ka bir hastal??? olan ki?iler.

Plazma tedavisi için ?unu söyleyebilirim. Hastal??? geçirdi?imizde kan?m?z antikor üretir. Böylece art?k virüs için o vücut bitmi?tir, tekrar hasta yapamaz. Ortalama 7’nci günden itibaren antikor üretmeye ba?lar?z. 21’inci günde ise tüm antikorlar kanda ?ekillenmi? olur. Herkesin antikor yapma kabiliyetleri farkl?d?r. 20 ya??ndaki ile 55 ya??ndaki bir insan?n antikor üretimi ve bu antikorlar?n kaliteleri de ayn? de?il. Genç bir insandan kan?n ?ekilsiz olan s?v?s?n? yani plazmas?n? ald???n?zda oraya antikorlar da geçiyor. Bu antikorlar? al?yorsunuz, hastal??? yeni ancak a??r geçiren ki?iye veriyorsunuz, o insan bir anda rahatlamaya ba?l?yor. Bir anda enfeksiyonun gerileyebildi?ini görüyoruz. ?u anda tedaviler içerisinde en iyi seçeneklerden bir tanesi plazma tedavisi. PCR dedi?imiz testle hastal??? ispatlanm?? bir ?ekilde atlatm?? ki?iler kullan?labiliyor. Kan grubunun uyu?mas? gerekiyor. En çok plazmay? erkeklerden alabiliyoruz. Kad?nlar?n hamilelik ile vücutlar?nda farkl? maddeler bulundu?undan bu grubun plazmas?n? kullanam?yoruz. Hiç hamile kalmam?? kad?nlardan ancak plazma alabiliyoruz.”

“Sakarya’da salg?n azal?yor, ancak sosyal mesafeye dikkat”

Salg?n?n Sakarya’da, Türkiye’de ve dünyada seyri hakk?nda da konu?an Karabay, salg?n?n virüs özelinde do?ru bilinen birçok bilgiyi de?i?tirdi?ini belirterek, “Yakla??k 6 gündür salg?n?n azald???n? gördük. E?er virüs yeni bir oyun oynamazsa May?s sonlar?nda bu virüsün enfeksiyon say?s?n?n azald???n? görebilece?iz. Ancak toplumda herkesin kan?nda antikor yok. Tekrar ayn? a??r? kalabal?k ortamlar?, okullar?, pazarlar? dü?ünürsek, ikinci bir dalgan?n gelmesi ve hatta Eylül ay?nda üçüncü bir dalgan?n gelmesi hiç de zor de?il. ?u an toplam pozitiflik say?m?z 100 binler civar?nda. Ancak 80 milyonu a?k?n nüfusumuzu da göz önünde bulundurmal?y?z” dedi.

“A?? geli?tirme devam ediyor”

Türkiye a?? geli?tirme projesinde bulunan Karabay, a?? takvimi konusunda da bilgi verdi. Karabay, “A?? konusunda çok yol ald?k. Ancak biz inaktif bir a?? üretece?iz. Birkaç ay içerisinde hayvan deneylerine ba?layaca??z. ?nsanlarda ise 4 faz? geçmemiz gerekiyor. Her ?ey do?ru giderse hayvan deneylerinden sonra insanlara a??y? ula?t?rmam?z 1-1 buçuk y?l? bulur. Ülkemizde TÜB?TAK destekli projeler yürüyor. ?n?allah Türkiye kaynakl? bir a??ya imza ataca??m?z? dü?ünüyorum” diye konu?tu.

“Sakarya’da yatak say?s? yeterli”

Yatak say?s? özelinde Sakarya’da genel durumun Türkiye’deki genel durumla oldukça benzer seyretti?ini söyleyen Prof. Dr. Karabay, sözlerini ?öyle tamamlad?:

“Mart’?n sonlar?nda Nisan’?n ilk haftalar?nda vaka say?m?z yükselmi?ti. Ama ?u anda yataklar?m?z oldukça bo?ald?. Sakarya’da bine yak?n hastay? taburcu ettik. Bu hastalar?m?z evlerinde, birço?u da plazma donörü olarak bize geliyor. Kaybetti?imiz hastalar da oldu, yo?un bak?m yataklar?nda tedaviler sürmekte, bu hastalar?m?z uzun yat?yorlar ancak bo? yo?un bak?m yataklar?m?z var. Servis yataklar? için ise ?u anda oldukça rahat?z. Servis yataklar? için yatak doluluk oranlar?nda sorunumuz yok. Yo?un bak?m yataklar?m?z ise bir ara yüzde 90’lara kadar dolmu?tu, çok ?ükür ?u anda onlar da azal?yor, o yüzden ikinci dalgadan bu kadar korkuyoruz. Sakarya için tüm ilgili yetkililer ile birlikte iyi mücadele ettik. Korkum ikinci ve üçüncü atakt?r. Bu nedenle sosyal mesafeyi korumal?y?z. Bu olay tamamen bitmeden eski hayat?m?za dönmemeliyiz. Tedbirlere uymaya devam etmeliyiz.”