SAÜ de Son Dönem Osmanl? Denizcili?i Konferans?

Sakarya Üniversitesi Tarih Bölümü Konferanslar? kapsam?nda “Osmanl? Denizcili?i 1876-1918” ba?l?kl? konferans düzenlendi.

Fen-Edebiyat Fakültesi Konferans Salonunda gerçekle?en konferansa ?stanbul Üniversitesi Tarih Bölümü ö?retim üyesi Prof. Dr. Ali Fuat Örenç konu?mac? olarak kat?ld?. Denizcili?in maliyetli bir sektör oldu?unu belirten Örenç, bu konuda planlar?n, yat?r?mlar?n, hedeflerin olmas? gerekti?ini ve sürecin planl? yürütülmesi gerekti?ini kaydetti.

Osmanl? Devletinde 1840-1860 y?llar? aras?nda denizcilik alan?nda ya?anan geli?imden bahseden Örenç, “Teknolojik olarak denizcilikte müthi? de?i?imler ya?and?. Ticaret büyüdü, beklentiler, mücadeleler büyüdü. Bu 40 y?lda ya?anan inan?lmaz bir de?i?im ve geli?im sonucunda, Abdülaziz de döneme adapte olmak amac?yla bir donanma olu?turdu. Bu süreçte gemiler al?nd?. Tersaneler kuruldu. Altyap? modernle?tirildi. Say?s?z fabrika aç?ld?. Bu donanma son derece güçlü ve heybetliydi, lakin plans?zd?” dedi.

Donanma kullan?lamad?

Abdülaziz’in kurdu?u donanman?n o dönemde kullan?lamad???n? vurgulayan Övenç, sözlerini ?öyle sürdürdü:
“II. Abdülhamit tahta geçti?i zaman Rusya ile sava? karar? al?nm??t?. Tahta geçtikten üç ay sonra da Osmanl?-Rusya sava?? ba?lad?. Abdülaziz’in olu?turdu?u, masraf yap?lan, müthi? bir misyon yüklenen donanmay? tam kullanma zaman?yd?. Fakat atlanan bir nokta vard?. Abdülaziz bu at?l?mlar?, gemi al?mlar?n? ve teknolojik dönü?ümleri yaparken, Ruslar da ayn? dönü?ümü ya?ad?lar. Bizi çok yak?ndan takip ederek bu maliyetli alana girmediler. Yeni geli?en teknoloji olan may?n ve torpile yöneldiler. Bu yeni silahlar kar??s?nda sizin geminizin ne oldu?u önemli de?ildi. Donanma, nerede may?na çarpaca??m, nerede torpil gemisi ile kar??la?aca??m korkusu yüzünden hiçbir ?ey yapamad?. Zaten bir strateji de yoktu. Yani böyle bir donanma kurulmu?tu, ama bunun nas?l kullan?laca??na dair bilgi yoktu. Kömür ve personel ayarlamalar? dahi yap?lamam??t?. Rakibe hiç bak?lmam??, rakip ile do?ru dürüst ilgilenilmemi?, rakibin neler yapt??? bilinmiyor. Ruslar planlamalar?n? yapm??, ihtiyaçlar?n? do?ru kar??lam?? ve Osmanl?’n?n maliyeti kat kat olan gemilerinden daha iyi sonuç alm??t?r.“

Gemiler 20 y?lda eskidi

Gemilerin Abdülaziz döneminde al?nmas?n?n üzerinden 20 y?l geçti?ini ve Osmanl?-Rus sava?? döneminde i?levlerini yitirdi?ini söyleyen Övenç, o dönemde bugünkü gibi z?rh teknolojisinin bulunmad???n?, bak?m maliyetlerinin de çok fazla oldu?unu anlatt?.
Övenç, ?unlar? söyledi:
“Gemiler yaln?zca çok iyi bak?m yaparsan dayan?kl?l???n? kaybetmez. Sonuçta tuzlu suda bulunuyorlar. Donanma gemilerine bak?m yap?lam?yor. Çünkü bak?m maliyetleri bütçenin yar?s? kadar. Gemiye bakmak, s?f?r?n? almaya yak?n bir tutarda. Bak?m? zaten kendin sa?layam?yorsun. Yurtd???na gidiyor, yurtd???ndan geliyor. Yolsuzlu?a aç?k bu durum ile her ?eyin maliyeti 2-3 kat?na ç?k?yor. Ödemeler zaman?nda yap?lam?yor, faizler art?yor. ??levselli?ini yitiren 30 tane gemi var. Bu gemiler kullan?lamaz halde. Bu gemileri geli?tirmeye ve onarmaya harcayaca??n?z maliyetle bir sürü gemi sat?n alabiliyorsunuz. Bu durum sonucunda bu gemileri dizerek dönü?üme girmesini sa?lama karar? al?n?yor. Bu dönemde zaten geli?en teknoloji neticesinde tüm dünya tersanelerinde gemi mezarl?klar? olu?uyor. Orada ya?anan olay bu. Gemiler oraya konulup çürütülmü? de?il, olay tamamen dönü?üm üzerine ?ekillenmi?tir.”
Çürütme ifadesi yanl??
II. Abdülhamit’in donanmay? çürüttü?ü söyleminin yanl?? oldu?unu dile getiren Övenç, “Abdülhamit dönemini herkesin üç kelime ile anlatt???n? gördüm. Bu kelimeler demir olmu?. Eritmek, ?s?tmak mümkün de?il. Bu üç kelimeyi ben a?amad?m, a?am?yorum. ‘Abdülhamit donanmay? çürüttü’ dü?üncesinden kurtulmam?z gerekiyor. Çünkü ön yarg?lar en büyük putlard?r, tabulard?r. Bu dönem ile ilgili çok kaynak var. Yani çok ?effaf ve aç?k. ?ayet çürütmü? ise bu da rahatl?kla ispatlanabilir. Abdülhamit’in kurdu?u Deniz Müzesi ar?ivinde bu dönem ile ilgili tüm belgelere ula??labilir. Fakat bu yap?lm?yor. Bir kanaat olu?mu? ve bu kanaat üzerinden gidiliyor.”

Konferans?n sonunda, Prof. Dr. Ali Fuat Örenç’e hediyesi takdim edildi.