Türk Ara?t?rmac?lar, Çernobil'de Radyasyonun ?zini Sürdü

Ankara Üniversitesi Nükleer Bilimler Enstitüsünün düzenledi?i etkinlik kapsam?nda, 25 Türk nükleer fizikçi, 33 y?l önce felaketin ya?and??? Çernobil Nükleer Santrali'ni ziyaret etti.

Ankara Üniversitesi Nükleer Bilimler Enstitüsünün düzenledi?i etkinlik kapsam?nda, 25 Türk nükleer fizikçi, 33 y?l önce felaketin ya?and??? Çernobil Nükleer Santrali'ni ziyaret etti. Çernobil dizisi ile yeniden dünya gündemine oturan korkunç kazan?n ya?and??? Pripyat bölgesine gelen Türk ara?t?rmac?lar, bölge bölge radyasyon dozunu ölçüp bilimsel gözlem yapt?lar.

Ankara Üniversitesi Nükleer Bilimler Enstitüsünden ve çe?itli üniversitelerden Türk akademisyenler ile ö?renciler, Ukrayna Ulusal Nükleer ve Radyasyon Güvenli?i Bilim ve Teknik Merkezi (SSTC NRS), Energoatom ve Odessa National Polytechnic Üniversitesi (ONPU) yetkilileri ile 2. Uluslararas? Nükleer Yaz Okulu etkinli?inde Kiev'de bir araya geldi.

Türk ara?t?rmac?lar, yaz okulu etkinlikleri kapsam?nda, AB ve Türkiye'nin de aralar?nda bulundu?u büyük bir konsorsiyumun katk?lar?yla patlaman?n oldu?u 4. reaktörün üzerinin çelik z?rhla kapat?lmas?n?n ard?ndan bir bölümü turizme de aç?lan Çernobil Nükleer Santrali'nin bulundu?u Pripyat bölgesini ziyaret etti.

Ziyaretin ard?ndan AA muhabirine aç?klamalarda bulunan Ankara Üniversitesi Nükleer Bilimler Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Niyazi Meriç, 26 Nisan 1986'da dünyan?n en büyük nükleer kazas?n?n ya?and??? Çernobil'de 33 y?l sonra bilimsel gözlem için bulunmaktan duydu?u memnuniyeti dile getirdi.

Türkiye'de de bir nükleer reaktör kurulum çal??malar? bulundu?una i?aret eden Meriç, bunun için e?itimli elemana ihtiyaç oldu?unu vurgulad?.

Türkiye'de bu alanda 50'si profesör olmak üzere 180 dolay?nda akademisyen bulundu?unu, Ankara, Hacettepe ve Ege Üniversitesi Nükleer Bilimler Enstitüleri ile ?stanbul'da Enerji Enstitüsü kuruldu?unu aktaran Meriç, bunun d???nda nükleer bilimlerle u?ra?an üniversite bölümlerinin oldukça k?s?tl? oldu?unu söyledi.

Türkiye'de doktora yapacaklar?n ilgilerini nükleere yönlendirmek için uluslararas? yaz okullar? düzenlediklerini dile getiren Meriç, bu konuda Ukrayna ile i? birli?i anla?mas? yapt?klar?n? bildirdi.

Yaz okulu kapsam?nda ziyaret ettikleri Çernobil'de 4. reaktörün yan?na kadar girdiklerini, bilim insanlar? ile dozimetrelerle bölgedeki radyasyon oran?n? ölçtüklerini belirten Meriç, buradaki radyasyon miktarlar?na ili?kin ?u bilgileri verdi:

"Bilimsel olarak ne kadar radyasyon ald???m?z? Türkiye'de yapaca??m?z çal??malarla daha net anlayabilece?iz ancak yan?m?zdaki aktif dozimetrelere göre kaba bir doz verebiliriz. Çernobil'de kald???m?z 6 saat süresince maruz kald???m?z radyasyon dozunu maksimum 2 mikrosievert olarak ölçtük. Bir di? filmini 100 mikrosievert olarak al?rsak Çernobil'de bulundu?umuz 6 saat boyunca bir di? filminden neredeyse 50 kat daha az miktarda radyasyon alm?? olduk. Çernobil'e 50 kez giden biri 1 tane di? filmi çekilmi? gibi radyasyon alacakt?r."

Meriç, Çernobil'in baz? bölgelerinde radyoaktif kirlili?in daha yo?un oldu?una i?aret etti.

"Çernobil'e gelmeden önce çok ön yarg?l?yd?k"

Meriç, Çernobil'e gelmeden önce o bölgedeki radyasyon konusunda oldukça ön yarg?l? olduklar?n? dile getirerek, Türkiye'deki meslekta?lar?n?n da ayn? dü?üncede oldu?unu aktard?.

Radyasyon aç?s?ndan oldukça kirli bir bölge ile kar??la?acaklar?n? hayal ettiklerini belirten Meriç, "Çernobil'de ne tür giysiler giymemiz gerekti?i konusunda tart??malar yapt?k. Kal?n ayakkab?lar, uzun kollu giysiler ve baz? ekipman yan?m?zda bulundurmam?z konusunda anla?t?k. Ancak Çernobil'e gitti?imizde yan?ld???m?z? anlad?k. Güvenlik amaçl? kulland???m?z giysileri yava? yava? ç?kartmaya ba?lad?k çünkü ihtiyac?m?z yoktu. Doz ölçen cihazlar?m?z Kiev'in içinde 0,15 mikrosievert gösterirken Çernobil'deki radyasyon dozu bu miktar?n maksimum yüzde 20-30 dolay?nda yüksekti. Yani Çernobil'de güvenlik amaçl? giysi giymeye gerek yok." diye konu?tu.

Niyazi Meriç, patlaman?n ya?and??? 4. reaktörün alt?nda 90 ton uranyum ile bir ton plütonyum bulundu?unu vurgulayarak, bu nedenle Avrupa Birli?i'nin de aralar?nda bulundu?u konsorsiyumun bu reaktörün üzerini çelik z?rhla kapatarak radyasyonu kontrol alt?na ald???n? ifade etti.

"Çernobil büyük ihtimalle yerle?ime aç?l?r"

Çernobil'in etraf?nda anormal at?k ve kirlili?inin bulunmad???n?, çelik z?rhtan sonra santralin bir bölümünün turizme aç?ld???n? anlatan Meriç, turistlere art?k Çernobil'deki radyasyonun zarar?n?n bulunmad???n?n gösterilmeye çal???ld???n? söyledi.

Bölgedeki yetkililerin ekstra güvenlikli giysilerle gelenlere "bunlara ihtiyac?n?z yok" telkininde bulundu?unu aktaran Meriç, "?u an bölgede radyoaktif so?uma bekleniyor. O so?umalardan sonra belki 30-40 y?l sonra buran?n yerle?ime büyük bir olas?l?kla aç?laca??n? tahmin ediyorum." dedi.

Hiro?ima'ya 1945’te atom bombas? at?ld?ktan sonra 100 y?l bu ?ehre girilemeyece?inin dü?ünüldü?ünü ancak bölgenin yerle?ime aç?ld???n? hat?rlatan Meriç, "Çernobil neden kazand?r?lmas?n?" ifadesini kulland?.

Çernobil ile ilgili geni? bir bilimsel rapor yay?mlanacak

Çal??malar?n? Danimarka'da sürdüren Ankara Üniversitesi Nükleer Bilimler Enstitüsü Ö?retim Üyesi Doç. Dr. Eren ?ahiner ise "Çernobil insan eliyle gerçekle?mi? en büyük felaketlerden biri mi? Dersimizi ald?k m?? Niçin ziyarete aç?lm??t? ve bu gerçekten gerekli miydi?" sorular?na bir bilim insan? olarak yan?t arad?klar?n? anlatt?.

Çernobil'deki radyasyon dozunu dozimetrelerle yakla??k olarak tahmin etmeye çal??t?klar?na dikkati çeken ?ahiner, bu konuyla ilgili geni? bilimsel raporlar haz?rlayacaklar?n? söyledi. ?ahiner ?u bilgileri verdi:

"Çernobil'de maruz kald???m?z doz, müsaade edilen limit seviyelerindeydi. Özellikle at?k sular?n birikti?i rögar kapaklar?n?n oldu?u ve 4. üniteye yak?n binalar?n pozisyonuna göre radyasyon doz h?z?n?n önemli miktarda artt???n? gözledik. Oradaki personelin çal??ma süresi, maruz kald?klar? radyasyon seviyesine göre belirleniyor. Personel, Çernobil'de günde 8 saat çal???p y?lda yakla??k 1 milisievert düzeyinde bir radyasyon dozu al?yormu?. Bu miktar müsaade edilen seviyelerde."

?ahiner, "Oradaki mühendislerin bize aktard???na göre, 2017'de tamamlanan z?rhtan sonra radyasyon oran?n?n 5-10 kat aras?nda azald??? hesaplanm??. Daha sonra halk?n ziyaretine aç?lm??." dedi.

Çernobil'deki radyasyon oran?n?n azalt?lmas? için ülkelerin büyük bir i? birli?ine giri?ti?ine i?aret eden ?ahiner, "Kontrol edilerek, bar??ç?l amaçl? nükleer fizi?in ç?kt?lar?n?n kullan?lmaya devam edilerek özellikle enerji, teknoloji, sa?l?k ve di?er birçok farkl? alanda çok daha faydal? i?ler yapaca??m?za inan?yorum." diye konu?tu.

"Her ?ey kontrol alt?nda diyebiliriz"

Radyasyondan Korunma Derne?i Ba?kan? Ergün Togay ise hayalet ?ehir Pripyat'da radyasyon aç?s?ndan birkaç s?cak nokta tespit ettiklerini belirterek, ?unlar? kaydetti:

"Bunlardan bir tanesinde dedektörümüzün s?n?rlar?n?n bile üzerine ç?k?ld?. Bunlar, bize ?unu gösteriyor, bu kazan?n sonuçlar? etkileri belki yüzlerce y?l sürecek çünkü, orada yüzlerce y?l yar? ömrü olan radyoaktif elementler hala var. Ancak Ukrayna Devleti, BM, Uluslararas? Atom Enerjisi Ajans? gibi kurulu?larla i? birli?i ile bölgeyi radyasyon konusunda kontrol alt?na alm??lar. Yap?lan z?rh radyasyonu çok iyi kontrol alt?na alm??. Çernobil'i gezmek isteyenler gönül rahatl??? ile gelebilir. ?u an için her ?ey kontrol alt?nda diyebiliriz."

"Ukrayna'n?n turizm potansiyeli yüksek"

?stanbul Üniversitesi Cerrahpa?a Mühendislik Fakültesi Kimya Bölümü Ö?retim Üyesi Doç. Dr. Gönül Keçeli ise ?ngiltere'de Bristol Üniversitesi fizik bölümü, Interface Analysis Center'de nükleer at?klardan enerji çal??malar?n? yöneten dan??man? Prof. Dr. Tom Scott'un önderli?inde çal??t???n? ve dan??man?n?n bir ay önce Çernobil'de drone ile alan taramas? yapt???n? anlatt?.

Keçeli, "Çernobil'i benim için yerinde izlemek çok önemliydi. Çernobil'in patlamas?n?n üzerinden geçen 33 y?l içinde insanlar üzerinde nas?l etkisi oldu?unu gördüm." dedi.

Çernobil'de etkinlendi?i en önemli geli?menin, patlaman?n oldu?u 4. reaktöre 500 metre uzakl?ktaki yemekhanede yemek yemeleri oldu?unu aktaran Keçeli, "Bu güvenli?in çok iyi oldu?unu ve radyasyonun burada azald???n? gösteriyor. ?leride Ukrayna'n?n turizm potansiyeli aç?s?ndan büyük bir öneme sahip olaca??n? dü?ünüyoruz." vurgusu yapt?.

Keçeli, çocuk park?ndaki dönme dolab?n boyas?nda hiçbir bozulma olmamas?n?n da ara?t?r?lmas? gerekti?ini kaydetti.

"?nsan sa?l???na ve çevreye zarar? yok"

Maltepe Üniversitesi T?bbi Görüntüleme Teknikleri Program? Ba?kan? Doktor Ö?retim Üyesi Kemal F?rat O?uz ise Çernobil'de mükemmel güvenlik önlemlerinin al?nd???n? ifade etti.

?nsanlar?n ya?ad??? ?ehirlerde saatte maruz kal?nan radyasyon dozuna ili?kin bilgi veren O?uz, "Saatte insanlara topraktan ve havadan gelen radyasyon dozu 0,15 mikrosievert düzeyinde. Çernobil'deki alanlarda gözlemimiz bunun birkaç kat seviyesindeydi. Bu dozun insan sa?l???na ve çevreye bir zarar?n?n olmad???n? söyleyebiliriz." bilgisini payla?t?.

O?uz, Çernobil dizisinin yay?mlanmas?n?n ard?ndan yeniden dünya gündemine oturan bölgeye yap?lan turlar?n eylül ay?na kadar doldu?unu da sözlerine ekledi.