Türkiye’deki Tüketim Kültürü ve Dindarl?k Ele Al?nd?

Sakarya Üniversitesi Akademik ve Sosyal Geli?im Merkezi’nin (SASGEM) düzenledi?i Çar?amba Konferanslar?n?n bu haftaki konu?u Sakarya Üniversitesi ?lahiyat Fakültesi ö?retim üyesi Dr. Ö?r. Üyesi Abdullah ?nce oldu.

SAÜ Hukuk Fakültesi Sabahattin Zaim Konferans Salonunda gerçekle?en etkinlikte “Türkiye’de Tüketim Kültürü ve Dindarlar” ba?l?kl? konu ele al?nd?.

Kapitalizmin birinci evresi olan üretimden ikinci a?ama olan tüketime do?ru geçildi?ini belirten Dr. Ö?r. Üyesi Abdullah ?nce, tüketimin insan?n karn?n? doyurmak, bar?nmak ve ya?am?n? devam ettirebilmek için yapt??? her ?eye verilen genel bir tabir oldu?unu söyledi.

“Kapitalizm yeni bir forma büründü”

Tüketimin sadece nesnelerle olmad???n? ve günümüzde her alanda tüketimin gerçekle?ti?ini belirten Dr. Ö?r. Üyesi ?nce, “Sosyolojide kullan?lan tan?m?yla tüketim toplumu denilen toplumun formu de?i?iyor. ?htiyac? olandan fazlas?n? almay? hedefleyen bireyler haline dönü?üyoruz. Sürekli yenisi almak, de?i?tirmek ve bunlarla övünerek israf yap?yoruz.

Bu durum bireylerin sürekli yenilemek zorunda kald?klar? post modern dünyan?n yeniden kurulmas? anlam?na geliyor. Weber’in dedi?i gibi; ‘Bat?’da belli dini anlay??a sahip insanlar?n çal??ma ahlak? yeryüzünde konumland?rmas? ve ba?ka ?artlar?n bir araya gelmesi kapitalizmin do?u?unu ortaya ç?karm??t?r.’ Bu sözü sanayi toplumu üzerinden dü?ünecek olursak, bacas? tüten fabrika, kapitalizmdir. Sosyal teorisyenler ikinci a?ama olarak tüketimi göstermektedir. Bu da kapitalizmin boyut de?i?tirdi?inin ve yeni bir forma büründü?ünün göstergesidir ?eklinde konu?tu.

“Pazarlama becerisi kadar üretim ba?lad?”

Tüketim kültürünün temel özelli?inden bahseden ?nce, “Normalde üretim, ihtiyac? kar??lamak için yap?l?r. Eski toplumlarda bir mal üretiliyorsa, bu onlara olan ihtiyaçtan dolay? oluyordu. ?sraftan kaç?n?larak ham madde depolan?r ve ihtiyaç halinde yeniden üretilerek insanlara sunulurdu. Günümüzde ise bu durum pazarlama kabiliyetine göre ?ekillenerek yeni bir forma büründü.

Pazarlayabildi?in kadar üret, daha sonra bunlar? olabildi?ince daha çok kitleye sat, ?ekline geçti. Bu tüketim al??kanlar? sosyal hayat?m?z? etkilemeye ba?lad?. Duyarl?l???m?z? belirleyen bir hal alan tüketti?imiz ?eyler, hayat?m?z? etkiler oldu. Bundan dolay? da tüketim dile e? de?er vaziyete geldi. Bireylerle konu?mam?z? dil nas?l sa?larsa, sat?n al?nan giysiler, binilen otomobiller ve oturulan rezidanslar da di?er insanlara kar?? yeni bir ileti haline geldi. Kapitalizmin ikinci a?amas? olan tüketim ç?lg?nl??? sadece ekonomik anlamda de?il, hayat?m?z?n her alan?na de?i?im getirdi” dedi.

“Tasarrufun yerini fazla harcama ve israf ald?”

?nsanlar?n ihtiyaçlar?n?n ve tasarruflar?n?n yerine harcama ve israf?n ald???na i?aret eden Dr. Ö?r. Üyesi ?nce, “Bu durumu örnek vererek aç?klayacak olursak, banka reklamlar?n?n en fazla kulland??? obje kumbarayd?. Günümüzde banka reklamlar? kredi kart? ve dü?ük faizli içeriklerle yer de?i?tirdi. Tüketim kültürünün en önemli ?eyi bankalard?r ve onlar da de?i?imi i?aret ediyor. Elinizde olmayandan fazlas?n? harcamaya sevk ediyor. Asl?nda bu harcamalarla bir zihniyetin de?i?ti?ini görüyorsunuz. Bu yeni kültürün en büyük slogan? ‘tüketti?in kadar de?erlisin’ olmu?tur. Bu süreci yönlendiren kurum ise medya olmu?tur.

Reklam sektörü arac?l???yla insanlar yeni düzenin bu oldu?unu görüyor ve ona göre harcama yapmaya ba?l?yor. Toplum da bu slogandan yola ç?karak gereksiz harcamaya gidiyor. Unutmay?n, bu kültürü yönlendiren unsurlar sadece geçmi?te kazand???n?z paray? de?il, gelecekte kazanaca??n?z parayla da ilgileniyor” ifadelerini kulland?.

Türkiye’de dindar insanlar?n çok partili dönem ile birlikte yeni bir süreç içine girdi?ini dile getiren ?nce, bu sayede toplumun ba?l? ba??na de?i?ti?ini söyledi. ?nce, ?öyle devam etti:

“?nsanlar?n kendilerine olan özgüveni artmaya ba?lad?. Dindar insanlar bask?dan kurtularak ekonomik alanda aktif olmaya ba?lad? ve toplumda aktif rol alan bireylere dönü?tü. Liberal ekonomi anlay???yla birlikte dindarlara özgürlük yolu aç?lm?? oldu. Dindar vatanda?lar bu durumla birlikte sermayeye yönelmeye ba?lad?. Bu durum daha sonra sadece ekonomi olarak kalmad?. Politika, kültür ve sanat gibi geriye kalan her alana yans?d?. Fakat daha sonra dindar kesim ?irketle?me yoluna gitti. Bu durumu ise geçmi?te ya?an?lan travmalara ve 28 ?ubat sürecinde ya?anan kötü durumlara ba?layabiliriz.

Çünkü bu ülkenin dindar insanlar? çok ac?lar çekti ve ekonomik olarak güçlenmenin önemini gördü. Dindarlar?n zengin olmas?, güç kazanmas?, ayn? zamanda sorunlar? da beraberinde getirdi. Tüketim kültürünün birer parças? haline dönü?erek, ?slam ahlak?na uymayan moda dergileri ile tüketmeye ba?lan?ld?. Özellikle kad?nlar için ç?kart?lan ?slami moda dergileri, bizim dini de?erlerimize uymuyor ve israf?n kap?s?n? aç?yor. Bu, özellikle çok dikkat etmemiz gereken bir konudur. ?slami de?erlerimize ayk?r? tüketimden kaç?narak, eskiden oldu?u gibi dinimize uygun bireyler ve toplum haline gelmeliyiz.”

“Kapitalizme alternatif ?slami bankac?l?k”

Zengin Müslümanlar için ?slami bankac?l???n alternatif model oldu?una de?inen Dr. Ö?r. ?nce, “28 ?ubat süreciyle kaç tane ?irketin el de?i?tirdi?ine bir bak?n?z. ?slami bankac?l?k sistemi Müslüman dünyas? için bir alternatif modeldir. Türkiye’deki ve di?er ülkelerdeki Müslüman zenginleri, bu rol modeliyle yat?r?m yapmaya ikna edebilirsiniz. Kapitalist bankalar gibi faiz yemeden çal??man?z? yaparsan?z, do?udaki zengin dindarlar?n Türkiye’ye gelmesinde katk?n?z olacakt?r. Bu da kapitalizme alternatif bir rol modeli olarak dindar insanlar? çekecektir” ifadelerini kulland?.

Etkinlik, soru-cevap bölümünün ard?ndan sona erdi.